Giriş

Maden sahalarında işlemlerin yapılabilmesi için kullanılan patlayıcı maddeler, bileşimlerinde enerji veren, oksijen taşıyan, oluşumu sırasında dışarıdan ısı soğuran, uygun şartlarda patlama özelliğine sahip bileşik veya karışım ya da bozulması sırasında, çok hızla ve büyük niceliklerde ısıveren, tutuşturma, vurma ve başka etkilere karşı duyarlı bileşik tehlikeli maddelerdir. Söz konusu bu tehlikeli maddeler, dikkatli şekilde kullanılmadığı takdirde çevre güvenliğini, insanları ve genel güvenliği tehlikeye düşürme riski taşırlar.

Patlayıcı maddeler sadece maden hukukunda değil sanayinin her alanında karşımıza çıkmaktadır. Patlayıcı maddeler, hammadde olarak üretim sürecine yardımcı nitelikte ürün sıfatıyla ya da direkt ürün veya atık olarak karşımıza çıkmakta olup bu nedenle bu maddelerin kullanımı, taşınması, muhafazası, üretimi, depolanması gibi konularda, risklerin doğmaması veya doğabilecek risklerin azaltılması için kanun ve mevzuat ile belirli tedbirlerin alınmasını gerektirmiştir.

1. Patlayıcı Madde Tanımı

87/12028 Karar Sayılı Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi Ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul Ve Esaslarına İlişkin Tüzük kapsamında patlayıcı maddeler, şiddetli bir kimyasal reaksiyonla parçalanarak, ani yüksek sıcaklıkla birlikte büyük hacimlerde gaz haline dönüşebilen maddelerden olan maddeler olarak sayılmıştır. Bunlar;

  • Dumansız av barutu, kara av barutu, taş barutu,
  • Dinamitler ve emülsiyon patlayıcılar
  • Patlayıcı madde olarak kullanılan; içeriğinde % 34.5 (yüzde otuz dört nokta beş) ve üzeri nitrojen (azot) ve % 02 (binde iki) ve daha fazla karbon içeren anfo (hazır amonyum nitrat ve fuel-oil karışımları), % 02 (binde iki) ve daha fazla karbon içeren potas güherçilesi (potasyum nitrat) ve % 02 (binde iki) ve daha fazla karbon içeren sodyum nitrat,
  • Ateşleme fitilleri,
  • Dinamit kapsülleri
  • Her türlü av kapsülleri,
  • Sağırlaştırılmış (plastifiye edilmiş) olanlar dışında %12.6 (yüzde on iki nokta altı) ve daha fazla azot içeren ve % 25 (yüzde yirmi beş) den az oranda su veya alkolle ıslatılmış olan her türlü nitroselülozlar,
  • Nitrogliserin,
  • Her türlü piroteknik mamüller,
  • 3763 sayılı Türkiyede Harp Silah ve Mühimmatı Yapan Hususi Sanayi Müesseselerinin
  • Kontrolü Hakkında Kanun kapsamında bulunan ve Harp Silah ve Mühimmatı olarak kullanılabilecek olanlar dışında kalan bütün patlayıcı maddeler,
  • Piroteknik mamuller,
  • El maytabı ve çanak maytabı gibi her türlü maytaplar,
  • Şenlik, işaret, aydınlatma fişekleriyle veri işaret fişekleri, havai fişekler, patlaklı ve yıldızlı roketler ve demir yollarında uyarı amacıyla kullanılan kestane fişekleri gibi her türlü fişekler ve roketler,
  • Sinyal, gök yıldızlı ve kestaneli bombalar, renkli ve renksiz duman ve sis bombaları ile hakem bombası ve yer topları gibi her türlü piroteknik bombalar,
  • Ateş çemberi, rozet güneşi, kayaş güneşi gibi her türlü döner mamüller,
  • Altın veya gümüş yağmuru, romen kandili, serpantin, mızrak, çin ateşi gibi diğer şenlik malzemeleri,
  • Oyun ve eğlence aracı olan; İçinde taneli kara barut bulunan kurbağa ve böcek şeklindeki eğlence malzemesi, Adi fırfır maytapları, çiçek yağmuru saçan maytaplar, ispanyol maytapları, şenlik mumları gibi klorat ve fosfor karışımı ile üretilen patlayıcı oyuncak malzemeleri, şerit halindeki kağıt kapsüller, oyuncak tabanca mantarları, mukavva kapsülleri,
  • Av malzemesi, her türlü dolu ve boş av fişekleri, saçma ve kurşunlar bunların hazırlanmasında kullanılan her türlü av kapsülleri ve parçaları, Nişan tüfek ve tabanca mermileri, hava ve gaz basıncı ile çalışan ateşsiz, namluların yivli ve yivsiz olan Türk standartlarına ya da uluslararası standartlara uygun nişan tüfek ve tabancalarına ait mermiler.

Bu maddelerin hepsi tüzük kapsamında patlayıcı madde olarak değerlendirilmekte olup bu sebeple de bu maddelerin kullanımı, satımı ve depolanması da bu Tüzük kapsamında gerçekleştirilmektedir.

Patlayıcı maddeler genel itibari ile 2 başlık altında sınıflandırılmaktadır. Duyarlılık bakımından güvenlikli patlayıcı maddeler; ısıya, sürtünmeye ve darbeye karşı çok duyarlı olmayan av kapsülleri, saniyeli fitiller gibi maddeler ile güvenliksiz patlayıcı maddeler; ısıya, sürtünmeye ve darbeye karşı çok duyarlı olan nitrogliserin, sağırlaştırılmış (plastifiye edilmiş) olanlar dışında kalan % 12.6 (yüzde on iki nokta altı) ve daha fazla azot içeren ve %25 (yüzde yirmi beş) den az oranda su veya alkolle ıslatılmış olan nitroselüloz, trinitrotoluen ve dinamit gibi maddeler. Diğer başlık ise uygulama alanı bakımından itici ve balistik etkisi olan patlayıcı maddeler; kara av barutu, dumansız av barutu gibi maddeler, tahrip gücü olan patlayıcı maddeler olarak ön patlayıcılar (inisiyal patlayıcılar), asıl patlayıcıları patlatmada kullanılan kurşun azotür, kurşun trizinat, kurşun pikrat, tetrasen ve civa fülminat gibi maddeler, asıl patlayıcılar; tirinitrotoluen, tetril, dinamit, nitrogliserin, sağırlaştırılmış (plastifiye edilmiş) olanlar dışında kalan % 12.6 (yüzde on iki nokta altı) ve daha fazla azot içeren ve %25 (yüzde yirmi beş) den az oranda su veya alkolle ıslatılmış olan nitroselüloz gibi maddeler, piroteknik mamüller; maytaplar, roketler, şenlik, işaret ve aydınlatma fişekleri, şenlik bombaları döner mamüller gibi maddelerdir.

2. Patlayıcı Maddelerin Üretimi ve İşlenmesi Amacıyla İşyeri Kurmak İçin Gerekli Belgeler

Bu Tüzük kapsamına giren patlayıcı maddelerin üretimi ve işlenmesi için iş yeri kurmak isteyenler, üretecekleri patlayıcı maddelerin cins ve özellikleri ile işletmenin kapasitesi ve nerede kurulacağına ilişkin bilgileri içeren bir dilekçe ile İçişleri Bakanlığı’ndan Ön İzin Belgesi almak üzere iş yerinin kurulacağı İl Valiliğine başvururlar. Girişimci gerçek kişi ise nüfus cüzdanının onaylı örneğinin, tüzel kişi ise temsile yetkili olanların nüfus cüzdanlarının onaylı örneğinin başvuru dilekçesine eklenmesi gerekir. Başvurunun yapıldığı Valilik, dilekçe ve eki belgeleri inceleyerek görüşü ile birlikte İçişleri Bakanlığına gönderir. İçişleri Bakanlığınca, ön izin belgesi isteyenin genel güvenlik bakımından durumunun uygun olduğunun belirlenmesinden ve kuruluş yeri bakımından Genelkurmay Başkanlığı’nın görüşünün alınmasından sonra, ilgiliye ön izin belgesi verilir.

Kuruluş izni için gerekli belgeleri sıralamak gerekirse;

  • İş yerinin kurulacağı yerin 1/1000 veya 1/2000 ölçekli halihazır haritası üzerine çizilmiş ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığınca onanmış dört nüsha mevzi imar planı,
  • İş yerinin kurulacağı yerin yüzölçümü ve sınırlarını gösteren, İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğünce onanmış 1/500 ölçekli dört nüsha vaziyet planı,
  • 1/50 ölçekli ve İl Bayındırlık ve İskan Müdürlüğünce onanmış inşaat projesi, iş yeri alanını sınırlayan, çevre duvarı veya en az iki metre yüksekliğindeki sağlam direklere bağlı sık tel örgüyü, sütre ve taş duvarları, denetime tabi ana giriş kapısı ile gerekli diğer kapıları gösterir vaziyet planı ve detay resimleri,
  • 3194 Sayılı İmar Kanunun 21 inci maddesi hükümlerine göre alınmış yapı ruhsatı,
  • İş yerinin tüzüğün ekinde belirlenen güvenlik uzaklıklarını gösteren krokisi,
  • Yapılacak yerüstü depolarında tüzüğün ekinde dip notunun (D) bendinde gösterilen uzaklıkların içinde kalan alanın, girişimcinin mülkiyetinde olduğunu veya kiralandığını ya da sahip veya zilyetlerinden muvafakat alındığını gösterir noter onaylı belge,
  • Üretilecek patlayıcı maddelerin cins ve özelliklerini açıklayan belge,
  • İş yerinde üretilecek her madde için ayrı ayrı yıllık üretim kapasitesini belirten belge,
  • İş yerindeki deneme ve yok etme yerlerini gösteren kroki,
  • Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’na göre alınacak gayri sıhhi müessese belgesi,
  • Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge çalışma müdürlüğünden 1475 Sayılı İş Kanunu’na ve İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre alınacak kurma izni,
  • Sanayi ve Ticaret Bakanlığından alınacak imalat belgesi,
  • Çevre Bakanlığından alınacak iş yerinin çevreye olumsuz etkisi olmadığını belirten belge.
  • İş yeri alanını sınırlayan tüm çevrenin harekete duyarlı sensörler ile çalışacak aydınlatma ve alarm sistemi ile birlikte ayrıca, kameralarla bir merkezden izlenecek şekilde düzenlenmiş donanımların kurulduğunu gösterir belge

3. Patlayıcı Madde Satın Alma İşlemleri ve Kullanılması

87/12028 numaralı Tüzük m.118 hükmünde gerçek ve tüzel kişilerin patlayıcı maddeyi nasıl satın alacakları ve kullanacakları düzenlenmiştir. Buna göre, patlayıcı madde satın almak ve kullanmak isteyen kişi ve kuruluşlar ikametgâhlarını, işlerini veya sanatlarını, patlayıcı maddeyi hangi işte ve nerede kullanacaklarını bildiren beyanname ve 87/12028 numaralı Tüzüğün 118. maddesinde belirtilen belgeleri ekledikleri bir dilekçeyle başvurarak patlayıcı maddelerin kullanılacağı il valiliğinden satın alma ve kullanma izin belgesi almak zorundadırlar.

  • Patlayıcı maddenin alıcısına veya cins ve miktarına göre, depoda saklanması gerekiyorsa deponun izin belgesi, kiralanmış ise kira sözleşmesi,
  • Kullanılacak patlayıcı maddenin cins ve miktarını belirten patlayıcı madde ihtiyaç raporu (Bu rapor, kendi ihtiyaçlarını tespit edebilme olanağı bulunan kamu kuruluşları için kendilerince, bu olanağa sahip olmayan kamu kuruluşları ile özel kuruluş veya kişiler için il Valiliğince verilir.),
  • Kamu veya özel kuruluşlarından ihaleyle alınan işlerde bu hususu belgeleyen yazı,
  • Maden veya taş ocağı işletme ruhsatı, maden veya taş ocağı başkasından kiralanmışsa noterlikçe onaylı kira sözleşmesi, bir kamu kuruluşuna ait ocağın kiralanması söz konusuysa, bu kamu kuruluşu tarafından verilen maden veya taş ocağını kullanabileceğine ilişkin yazı,
  • Patlayıcı maddeleri kullanacak kişinin bu Tüzük hükümlerine göre verilmiş ateşleyici yeterlik belgesi,
  • Patlayıcı madde işi ile uğraşacak gerçek ve tüzel kişilerin temsile yetkilileri ile ateşleyicilerinin sorumluluğu üstlendiklerine dair noterce düzenlenecek taahhütnameleri,
  • Varsa, daha önce alınmış ve kullanılmış satın alma ve kullanma izin belgesi,
  • Genel ve katma bütçeli daireler hariç olmak üzere patlayıcı madde işi ile uğraşacak gerçek ve tüzel kişilerin bu faaliyetlerinden dolayı üçüncü kişilere verecekleri zararların tazmini için düzenlenecek “Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk Sigorta Poliçesi’nin aslı veya noterce onaylanmış sureti.
  • Satın alma ve kullanma izin belgeleri, başvuru ve eki belgeleri tamamlayan ve durumu uygun görülenlere valiliklerce 1-3 yıl süreli olarak verilir ve aynı sürelerle yenilenebilir. Satın alma ve kullanma izin belgesi verilenlerin kimlikleri ve izin belgelerinin tarih, sayı ve süreleri valiliklerce İçişleri Bakanlığına bildirilir.
  • Kamu kurum ve kuruluşlarının patlayıcı madde satın alma ve kullanma izin belgesi almalarında Kamu veya özel kuruluşlarından ihaleyle alınan işlerde bu hususu belgeleyen yazı aranmaz.

Tüzük geçici işlerde satın alma ve kullanmaya farklı bir başvuru öngörmüş olup; Valilikçe, geçici bir iş için patlayıcı madde satın almak ve kullanmak isteyenlere, ihtiyaç miktarının yerinde yapılacak inceleme ile saptanması ve durumlarının güvenlik yönünden uygun olduğunun belirlenmesi koşuluyla yalnız bu iş için her defasında beş kilogramı, toplam olarak elli kilogramı geçmemek üzere satın alma ve kullanma izin belgesi verilir.

Bilimsel ve tıbbi amaçlar için kullanılacak, yarımşar kilograma kadar muhafazalı şişeler içinde ambalajlanmış ve özel dolap veya sandıklarda saklanmak koşuluyla iki buçuk kilograma kadar olan patlayıcı maddelerin satın alınması, saklanması ve kullanılması yerel mülki amirlerinin iznine bağlıdır. Bu izin her yıl yenilenir. Ancak, işi gereği kullanılmak üzere, uzman doktorlar, eczaneler ve kimya laboratuvar, laboratuvarları olmak koşuluyla üniversiteler, yüksekokullar, enstitüler ve diğer okulların yetkili öğretim görevlileri yerel mülki amirinin iznine gerek kalmaksızın, iki yüz elli grama kadar patlayıcı madde üretebilir ve deneylerde kullanabilir. Bu üretim ve deneylerden artan patlayıcı maddeler, bekletilmeksizin, aynı gün ilgili yönetmelik hükümlerine göre yok edilir. Yok edilmeden sonra bu durum belgelendirilerek, yetkililerin kontrolüne sunulmak üzere saklanır

4. Patlayıcı Maddelerin Depolanmasındaki Genel Hususlar

Bu Tüzük kapsamına giren patlayıcı maddeleri kullanmak veya satmak üzere depolayacak olanların valiliklerden patlayıcı madde depolama izin belgesi almaları zorunludur. Avcılar, av malzemesi bakımından bu kayda tabi değildirler. İzin belgesinde belirtilen en yüksek miktarlara göre patlayıcı maddeleri kullanacak ve satacak olanlar üç gruba ayrılmıştır:

Birinci Grup: Perakende satıcılar, kuyucular ve az miktarda patlayıcı madde kullananlar. Bunlar depo kurmak zorunda değildirler.

İkinci Grup: İki tondan az patlayıcı madde depolayacak olan satıcılar, taş ocakları, çimento fabrikaları, küçük maden ocakları işleticileri, kanal açma, tarıma elverişli saha hazırlama işlerini yüklenenler gibi tüketiciler.

Üçüncü Grup: İki ton ve daha çok patlayıcı madde depolayacak satıcı ve tüketicilerle, maden işletmeleri ve stok amacıyla kurulmuş büyük dağıtım merkezleridir.

Patlayıcı madde depolarında, yerel güvenlik makamlarınca bu işlerde çalışmalarında sakınca görülmeyen kişiler çalıştırılır. Patlayıcı madde depolarında, durumları silah taşıma belgesi verilmesine uygun, yeterli sayıda bekçi bulundurulması zorunludur. Bekçilere kontrol saati verilir. İdarece gerekli görülen durumlarda eğitilmiş köpek de bulundurulur. Depo sınırları üzerine, “TEHLİKELİ BÖLGEDİR. GİRİLMEZ” levhalarının konulması zorunludur. Depo içinde uygun yerlere çalışma ve güvenlik yönergeleri asılır. Stok istifleri sıra başlarına, patlayıcı maddenin, adı, cinsi ve miktarıyla üretim ve depoya giriş tarihlerini gösteren levhalar konur.

Depoların dış duvarlarında aşağıdaki görselin buldurulması gerekmektedir.

Patlayıcı madde ambalajları, depolarda doğrudan doğruya zemine oturtulamaz, hava akımına engel olmayacak biçimde, zeminle arasında on santimetre kadar boşluk kalmak üzere sağlam kalaslar veya bunlardan yapılmış ızgaralar üzerine üretim tarihlerine göre sıraya konularak istif edilir, bu istiflemede, gerek geçiş yerlerinde ve gerekse istif başlarında, ambalajların etiket ve yazılarının görülebilir ve okunabilir olması, ambalajların duvara gelen taraflarında duvarla aralarında boşluk bırakılması ve istif yüksekliğinin bir metre altmış santimetreyi geçmemesi gerekir.

İstifler gruplar halinde ve aralarında geçiş boşlukları bulundurmak suretiyle yapılır. Patlayıcı maddeler, depolardan, üretim tarihi sırasına uyularak dağıtılır. İstiflemede depo görevlisinin sorumluluğu altında, depo hizmetlerini bilen kişiler çalıştırılır. Sürekli ve geçici depolarda dinamit ve kapsüllerin aynı depoda birlikte bulundurulması halinde, dinamit ve kapsüllerin bulunduğu bölümlerin kapılarının ayrı olması ve bölümlerin bitişik duvarları arasında sekiz ton kapasiteye kadar depolar için en az otuz santimetre, sekiz tondan on iki ton kapasiteye kadar depolar için en az kırk santimetre, on iki ton kapasiteden yukarı depolar içinse en az elli santimetre boşluk bulunması ve ara duvar kalınlıklarının en az on dokuz santimetre olması zorunludur.

5. Depo Kurmak Zorunda Olan Satıcı ve Tüketicilerin Uymak Zorunda Oldukları Kurallar

İkinci ve üçüncü gruba dahil satıcı ve tüketiciler depo kurmak zorundadırlar. Satıcılar dışında bu gruba dahil olanlar, işin geçici olması halinde, izin belgeli bir depo sahibinden depo kiralayabilirler. Kira sözleşmeleri, kamu kuruluşları arasında yapılanlar dışında noter önünde yapılır. Satıcılar, tüketiciler, maden işletmesi sahipleri ile stok amacıyla kurulmuş olan büyük dağıtım merkezi sahipleri, bu Tüzüğün 5 inci maddesinin A, B, C, D, E, F, G, L, M ve O bentlerinde belirtilen ve depo yapım işine göre hazırlanan belgelerin eklendiği dilekçe ile valiliğe başvurarak patlayıcı madde depo yapımı için izin belgesi almak zorundadırlar.

Yapım izni doğrultusunda depo inşaatının bitiminden sonra, deponun plan ve projelerine, bu Tüzüğün ilgili hükümlerine ve bu konu ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine uygun olarak yapıldığı anlaşılan depolar için valiliklerce patlayıcı madde depolama izin belgesi verilir. Gezici depo yapım izni valiliklerce verilir. İzin belgesi almak için örneklere uygun projelerle birlikte valiliğe başvurulması gerekir. Tüzüğün ilgili hükümlerine uygun olarak yapıldığı anlaşılan gezici depolar için depolama izin belgesi valiliklerce verilir. Mevcut depoların kapasite artırılması, genişletilmesi ve yeni depolar eklenmesi hallerinde de yukarıdaki hükümler uygulanır. Depo cinsi ve öteki hususlar izin belgesinde belirtilir. Depo yapım ve depolama izin belgesi verilenlerin kimlikleri ile izin belgelerinin tarih ve sayıları valiliklerce İçişleri Bakanlığına bildirilir.

Yer altında ve ocak içinde yapılacak depolar için, Maden ve Taş Ocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Alınacak İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Önlemlerine İlişkin Tüzüğün 18 inci maddesi hükmü uygulanır.

Bu madde;

  • Yeraltındaki patlayıcı madde depoları, bir patlama halinde, işçilerin çalıştığı yerlere, yollara ve ana havalandırma yoluna zarar vermeyecek ve işçiler için tehlike yaratmayacak uzaklıkta olacaktır.
  • Bu depolara, Bakanlıktan izin alınmadan 150 kilogram dinamit ve 300 adet kapsülden fazlası konulamaz.
  • Patlayıcı maddeler, depolar arasında orijinal ambalajlarında taşınır ve depolarda orijinal ambalajlarında bulundurulur.
  • 50 kilogramdan az patlayıcı madde bulunan depolara ana yoldan 90 derecelik bir, daha çok patlayıcı madde bulunan depolara 90 derecelik iki dirsek oluşturan bir yolla girilecek; patlayıcı madde, deponun son kısmına konacaktır. Bir patlama olasılığına karşı, patlayıcı madde depolarının karşısına, dirseklerden en az üç metre derinlikte hız kesici cepler yapılacaktır.
  • Depo çatlak ve göçük yapmayacak, olabildiğince su sızdırmayacak, alt ve üst kattaki çalışmalara zarar vermeyecek ve çalışmalardan zarar görmeyecek bir yerde yapılacaktır.
  • Deponun bulunduğu galerinin ağzından 50 metre ötesine kadar, ahır kurulması, yanıcı ve yangına yol açabilecek maddelerin konulması yasaktır.
  • Yeraltı deposunda, sıcaklık, 8 dereceden aşağı ve 30 dereceden yukarı olmayacaktır.
  • Patlayıcı madde dağıtımı, depo çıkışındaki özel bir cepte yapılacak buralarda statik elektrik boşalmasına karşı gereken önlemler alınacaktır. Patlayıcı maddeler, yapım ve ocağa geliş tarihlerine göre dağıtılacak ve kullanılacaktır.

6. Patlayıcı Madde Depo Türleri ve Bu Depoların Teknik Özellikleri

Patlayıcı madde depoları sürekli, geçici ve gezici olmak üzere üç gruba ayrılır. Sürekli patlayıcı madde depoları ise yer üstü ve yer altı depoları olmak üzere iki gruba ayrılır.

Sürekli yer üstü depoları ve geçici depoların projelerinin; Gezici depoların projeleri; Sürekli yer altı depolarının projeleri;

yapım özelliklerine uygun olmaları gerekir.

Sürekli depolar en az iki ton kapasitede yapılabilir. Yerüstü depoları: Hafif yapılı depolar; yan duvarları en az 225 milimetre kalınlığında normal dolgu tuğla veya en az 275 milimetre kalınlığında delikli tuğladan inşa edilir. İglo tipi (üstü toprakla örtülü) depolar; üzeri 60 santimetre toprakla örtülü, yan ve arka tarafı en az 26 en fazla 33 derece eğimli, yan duvarları en az 30 tavanı ise en az 15 santimetre betonarme, kapıları en az 7 bar basınca dayanıklı malzemeden inşa edilir. Bu depoların kapısı, varsa komşu deponun kapısına bakmayacak yönde yapılır. Kalın duvarlı ve sağlam yapılı depolar; duvarları en az 680 milimetre kalınlıkta tuğla veya en az 450 milimetre kalınlıkta betonarme veya eşdeğer dayanıklı malzemeden, tavanı en az 15 santimetre betonarme veya eşdeğer malzemeden inşa edilir. Yerüstü depoları, Ek- 1’de belirtilen güvenlik uzaklıklarına uygun, tek katlı ve patlama olduğunda uzaklara tehlikeli parçalar saçmayacak malzemeyle geniş saçaklı olarak yapılır, çatıları da hafif ve yanmaz malzeme ile örtülür.

Bu depoların zemini çivi, vida, herhangi bir yarık ve çatlak bulunmayan, düzgün, sızdırmaz, herhangi bir cismin çarpmasıyla kıvılcım çıkarmaz ve kolay temizlenir biçimde çimento şap veya mozaikle kaplanır. Duvarları nem geçirmez bir harçla çatlaksız ve düz olarak sıvanır, havalandırma delikleri konur, açık renkte badana ile boyanır. Pencereleri çatıya yakın yükseklikte ve güneş ışınlarının doğrudan depo içine girmesini önleyecek biçimde demir parmaklıklı olarak yapılır. Ayrıca, pencerelerine sağlam pirinç veya galveniz tel kafes konur, dış kısımlarına ise dışarıya açılır ve içeriden mandallanabilir sağlam tahta kapaklar yapılır. Dış kapıları sağlam saç malzemeden yapılır, gizli kilit takılır ve kanatları dışarıya açılır. İç kapıları ahşap olarak yapılır. Yağmur olukları sık sık kontrol edilerek çalışır durumda bulundurulmaları sağlanır. Su baskınına karşı binanın etrafına etrafına kanallar açılır. Yeraltı depoları: Yeraltı (galeri tipi) depoları, maden işletmelerinde yer altında ve ocak içinde yapılabileceği gibi, bir yamaçta açılacak galeriyle girilmek suretiyle de yapılabilir. Ek-6 daki esaslara uygun olarak yapılan yeraltı depolarının çıkış ağzına gerektiğinde Ek-5’e göre sütre yapılır.

Su girmemesi ve nem oluşmaması için gerekli önlemler alınır. Depo içi sıcaklığının 25 dereceyi geçmesini önleyecek havalandırma düzeni yapılır ve patlama etkisini azaltmak amacıyla uygun yerlere oyuk ve boşluklar açılır.

Geçici depolar, üç yıla kadar süren geçici işler için yapılabilir. Bu süre içinde işin tamamlanmaması halinde geçici depolama izin belgesinin süresi bir yıl uzatılabilir. Geçici depolarda dayanıklı ve yanmaz tipte prefabrik yapı elemanları kullanılabilir. Ancak, prefabrik yapı elemanlarıyla yapılan depolarda, işçilerin geliş ve gidişlerinde güvenliği sağlamak amacıyla depo yakınında koruyucu sütreler yapılması zorunludur. Bu gibi depoların kapı ve yan duvarları birbirine geçme veya bindirmeli olarak sağlam yapılır ve çatılar izin merciince uygun görülen hafif ve yanmaz malzemeyle örtülür. Döşemeler yer üstü sürekli depolarda olduğu gibi yapılır. Geçici depoların projeleri sürekli depoların projeleri gibi olur. Bu depolarda en çok altı tona kadar patlayıcı madde depolanabilir.

Gezici depolarda, en çok iki ton patlayıcı madde bulundurulabilir. Ancak, sismik araştırmalarda kullanılmak üzere, yalnız sismik dinamit için, ihtiyaçların Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce belgelenmiş olması koşuluyla en çok on tonluk gezici depoya için verilebilir. Güvenlik uzaklıklarına uygun olarak yerleştirilen gezici depodan 20 metre uzaklığa, geçişi engelleyecek tarzda dikenli tel çekilmesi zorunludur. Ancak, sismik petrol aramalarında kullanılacak gezici depolarda, arama süresince Ek-1 çizelgede belirtilen güvenlik uzaklıklarına uyulması ve diğer çevre güvenlik önlemlerinin alınması kaydıyla dikenli tel çekme koşulu aranmaz. Gezici depolar patlayıcı madde taşınmasında kullanılamaz.

Sürekli, geçici ve gezici depolarda aşağıdaki teknik özellikler bulunur:

  • Bina içinde zeminden çatıya kadar yapılan bacalar ve bunlara açılan havalandırma delikleriyle depoların havalandırılmaları sağlanır. Baca delikleri, kuş, fare gibi hayvanların ve böceklerin girmesine engel olabilecek bakır veya pirinç tel kafeslerle örtülür.
  • Depolar mevzuatının öngördüğü paratoner sistemiyle donatılır. Paratonerler veya çubuklarla yer arasında tam bir iletkenliğin bulunup bulunmadığının ve iletkenlerin depo duvarlarından ve çatısından izole edilmiş olup olmadığının araştırılması ve arızalarının giderilmesi için her yıl yağmur ve dolu mevsiminden önce kontrol ettirilir.
  • Depo kapılarına ve girişte duvarların yanına, statik elektriğe karşı topraklanmış pirinç, bakır veya alüminyum levhalar konur. Aydınlatma tesisatı, yalıtılmış tipteki armatürlerle ve konudaki mevzuata uygun olarak yapılır.
  • Patlayıcı madde depolarının çevresinde, Ek-5’e uygun olarak yapılacak sütrenin tabanı, depo binasına bir buçuk metre uzaklıktan başlar. Sütreler, depo çatısının en üst noktasından en az bir metre yükseklikte ve sütrenin üstü de en az bir metre genişlikte yapılır. Sütre, depo binasını tamamen çevreliyorsa geçiş için uygun giriş yerleri ve tüneller açılır. Sütrenin üzeri çimlendirilir veya bodur ağaçlarla ağaçlandırılır.
  • Engebeli arazide kurulmuş ve etrafında sütre görevini yapacak yüksek tümsekler bulunan depolarda sütrenin, varsa tehlike gösteren yönde yapılması yeterlidir.
  • Gezici depolar hariç olmak üzere, stoklama kapasitesi beş bin kilograma kadar olan depolardan en az otuz metre, daha fazla patlayıcı madde stoklanacak depolarda ise en az altmış metre uzaklığa bir metre yüksekliğinde taş veya beton duvar yapılarak üzerine geçişleri engelleyecek şekilde bir metre yüksekliğinde dikenli tel çekilir. Patlayıcı madde depolarının yapımında Ek-1 sayılı çizelgede gösterilen en az güvenlik uzaklıklarına uyulması zorunludur.

Sonuç

Patlayıcı maddelerin neler olduğu ve bunların kullanımları, satılması ve benzeri diğer işlemlere ilişkin tüzük çok detaylı hususlar öngörmüştür. Bu hususlara dikkate edilmeden yapılacak işlemlerde ciddi cezai yaptırımlar da öngörülmüştür. Patlayıcı maddelerin depolanmasına ilişkin kurallara uymak hem toplum sağlığı açısından önemli olup oluşacak bir kazanın önüne geçmek de bu tüzüğe uymakta yatmaktadır.