Giriş

Gümrük deyimi gümrük hukuku anlamında; sınırı geçen eşyanın gümrük muamelesi gören ve vergilerini tahsil eden idare, gümrük idaresinin vazife gördüğü bina, gümrük idaresinin coğrafi olarak görev alanı, muayyen eşyanın yurda girişi (bazen de yurttan çıkışı veya transit olarak geçişi) esnasında gümrük idaresince tahsil edilen vergi veya tüm bu konuları hükümlere bağlayan ve onların fiili yönlerini belli eden mevzuat ve uygulamaların bütünü olarak kullanılmaktadır. 1 Ancak tüm bu sürecin her zaman aktif olması ve kontrol-denetiminin gerekliliği nedeniyle bu sürecin daha sağlıklı ilerleyebilmesi için ülkeler belli gümrük rejimleri oluşturmuştur.

Geniş anlamda, gümrük rejimleri terimi, gümrüklerde cereyan eden tüm faaliyetleri kapsamına alırken, dar anlamda gümrük rejimleri ise ihracat ve ithalat mallarının vergi mevzuatı uyarınca tabi tutuldukları işlemleri konu almaktadır. 2

Gümrük Kanunun 14. Maddesine göre Gümrük rejimi deyimi; Serbest dolaşıma giriş rejimini, Transit rejimini, Gümrük antrepo rejimini, Dahilde işleme rejimini, Gümrük kontrolü altında işleme rejimini, Geçici ithalat rejimini, Hariçte işleme rejimini, İhracat rejimini ifade etmektedir. Konusu ve ekonomik amacına göre dış ticaret işlemine tabi tutulması planlanan ürünlere uygulanacak gümrük süreçlerinin sınıflandırılmasına gümrük rejimi denilmektedir. 3

Gümrük rejimleri, ekonomik etkili ve ekonomik etkili olmayan gümrük rejimleri olarak sınıflandırılmaktadır. Ekonomik etkili gümrük rejimleri; Gümrük Antrepo, Dâhilde İşleme, Gümrük Kontrolü Altında İşleme, Geçici İthalat, Hariçte İşleme, Ekonomik etkili olmayan gümrük rejimleri ise Serbest Dolaşıma Giriş, Transit ve İhracat rejimidir. 4 İşbu makalede gümrük hukuku kapsamında ekonomik etkili gümrük rejimlerinin uygulaması anlatılacaktır.

1. Ekonomik Etkili Gümrük Rejimleri Devletin, katma değer yaratmak için izni, bilgisi ve kontrolü gözetiminde gümrük idarelerinin gümrüğe gelen giden ya da transit geçen eşya üzerinde gerçekleştirdiği bir rejim türüdür. Ekonomik etkili her bir rejim için Gümrük Kanunu’nda farklı düzenlemeler mevcut olsa da bütün rejimler için ortak düzenlemeler de mevcuttur. Ekonomik etkili gümrük rejimlerin ortak özellikleri şöyledir:

  • Bu rejimler belli bir kurallara dayandığından ve rejim kullanıcısına belli yükümlülükler yüklediğinden, gümrük faaliyetini gerçekleştirecek gerçek ya da tüzel kişinin ilgili gümrük idaresinden gerekli izinleri alması gereklidir. İzin prosedürü her ekonomik rejimde bulunmaktadır. Eğer mallar, ekonomik gümrük rejimine tabi tutularak bir takım gümrük muafiyetlerinden ve teşviklerinden yararlanılması isteniyorsa, bu durumda her bir ekonomik etkili gümrük rejimi için belirlenen ilgili kurumdan ilgili süreçler takip edilerek izin ve izin belgelerinin alınması gerekmektedir. Rejim sürecinde mala ilişkin tüm gümrük belgeleri ve bilgiler eksiksiz yer alsa da izin ve izin belgeleri olmadan sürecin işlemesi mümkün değildir. Süreler donar ve izin alındıktan sonra tekrar işlemeye devam eder.
  • İkinci özellik teminat olup, ekonomik etkili gümrük rejimlerinde eşyaya ilişkin gümrük vergileri ödenmeyip teminata bağlanmaktadır. Ancak bu teminat firmaların sahip oldukları belgelere ve gümrük rejimi şartlarına uygunluklarına göre çeşitlilik gösterebilir. Bu şekilde teminata bağlama şartı da haksız rekabetin önüne geçmek için yapılmıştır.
  • Üçüncü özellik olan eşya üzerindeki gümrük denetimi de rejimin başladığı andan sonlandığı ana kadar devam etmesidir. Çünkü rejimlerin tamamı en az iki aşamayı içerir ve ekonomik etkili olmayan bir serbest dolaşıma giriş rejimi gibi malın direkt serbest dolaşıma girmesini ve nihai kullanıma tabi tutulmasını kapsamaz. Dolayısıyla rejimlerdeki gümrük gözetiminin sona ermesi için malın gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulması gerekir ve bu da ekonomik etkili gümrük rejimlerinin son aşamalarının da sonlanmasıyla gerçekleşir. Örneğin dahilde işleme rejiminde ithal edilen hammadde üzerindeki gümrük gözetimi yurda getirildiğinde sonlanmaz, sonraki süreçlerde hammadde üretim sürecine katılmalı, işlenmiş bir ürün elde edilmeli ve rejim başlangıcında dahilde işleme teşviği verilirken karşılık olarak sunulan ihracat taahhüdü de yerine getirilerek işlenmiş ürünün tamamı tekrar yurt dışı edilmelidir. Ancak bu şekilde dahilde işleme belgesi kapatılarak rejim sonlandırılmış olur. 5
  • Dâhilde işleme, antrepo rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimlerinde verimlilik oranı veya bu oranın belirlenme yönteminin alınan izinlerde gösterilmesi gerekir. Dördüncü özellik olan verimlilik oranı, belli miktardaki ithal eşyasının işlenmesi sonucunda elde edilen işlem görmüş ürünlerin miktarı veya yüzde oranıdır.
  • Dâhilde işlemedeki şartlı muafiyet sisteminde ve geçici ithalat rejiminde başlangıçta serbest dolaşıma konu olmayan mal, serbest dolaşıma sokulması gerektiğinde gerekli izinler alındıktan sonra gümrük vergileri ödenerek ve ayrıca “Faiz” ödemesi gerçekleştirilerek serbest dolaşıma sokulabilirler. Örneğin, geçici ithalat rejiminde, öncelikle izin süresi dahilinde geçici olarak yurt içi kullanıma tabi olan malın izin süresi sonunda asli niteliği değiştirilmeden yurt dışı edilmesi gerekmektedir. Ancak mala olan ihtiyaç devam edebilir, ama geçici ithalat rejimi dahilinde uygun görülen ek süreler yetmeyebilir. Bu durumda malın serbest dolaşıma sokulması istenebilir ve buna ilişkin talepte bulunulabilir. Mala ilişkin serbest dolaşıma giriş talebi, ilgili kurum tarafından uygun görüldüğü takdirde malı serbest dolaşıma ve nihai kullanıma sokmak isteyen kişi mal için gerekli ithalat vergilerinin yanı sıra faiz ödemesinden de sorumlu olur.

Bu düzenleme beşinci özellik olup amacı, bu rejimleri kullananların haksız rekabet yaratacak şekilde finansal avantaj elde etmesinin önüne geçilmesidir. 6 Çünkü malı başta ekonomik etkili bir gümrük rejimi olan geçici ithalat rejimi altında yurda getirip 24 ay ila uygun ek süreler dahilinde gümrük vergisi ödemeksizin kullanan kişi, aynı malı direkt serbest dolaşıma sokarak yani gümrük vergilerini ödeyerek getiren kişiye göre avantajlı bir durum elde etmiş olacaktır. Bu durumda rejimin amacının saptırılmasına yol açacaktır. 7

İzin, teminat, gümrük denetimi, verimlilik oranı ve faiz gibi tüm bu ortak özelliklere sahip ekonomik etkili gümrük rejimlerini sırası ile şöyle açıklayabiliriz. Dâhilde işleme, antrepo rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimleri, hariçte işleme ve geçici ithalattır.

A. Dahilde İşleme Rejimi (DİR)

İhracat yapan firmalar tarafından ihraç ürünleri üretmek için gerekli olan ve ithal edilen, bu yüzden de ithali gümrük vergisine tabi hammadde ya da girdilere gümrük muafiyeti getiren bir ihracatı teşvik sistemidir. 8 Dahilde İşleme Rejimi, yurt içinde dünya fiyatlarından temin edilemeyen, hiç temin edilemeyen ya da üretimi yetersiz olan, yeterli kalitede bulunmayan malzemelerin gümrük muafiyetli olarak yurt dışından getirilmesine olanak sağlamak; malın ülkeye getirilme maliyetlerini azaltmak suretiyle ihracatı artırmak; ihraç ürünlerine uluslararası piyasalarda rekabet gücü kazandırmak; ihraç pazarlarını geliştirmek ve ihraç ürünlerini çeşitlendirmek amacıyla oluşturulmuştur.

Özellikle dış ticaret sermaye şirketleri tarafından yoğun olarak kullanılan rejim, üretim, istihdam, ihracat rakamları ve ödemeler dengesi başta olmak üzere birçok makroekonomik göstergede olumlu etki yaratması sebebiyle, Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği çerçevesinde düzenlenen uyum politikalarıyla birlikte Dış Ticaret Mevzuatında “Ekonomik Etkili Gümrük Rejimi” olarak düzenlenmiştir. 9

Dahilde İşleme Rejiminin avantajları;

– İthalatta gümrük vergisi, KDV, ÖTV ile diğer vergi ve fonlardan muafiyet,

– Vergi, resim ve harç istisnası, KKDF istisnası,

– Ticaret politikası önlemlerine tabi olmama,

– KDV’de Tecil-Terkin sistemi çerçevesinde yurt içi alım gerçekleştirilebilmesi,

– İhracat dışında yurt içi satış ve teslimlerin de gerçekleştirilebilmesi,

– İthalatta alınması gereken vergilere ilişkin teminat indirimi olarak sayılabilir.

Gümrük Kanunu’na uygun olarak, Dahilde işleme rejimi çerçevesinde firmalara bir takım muafiyet şartları oluşturulmuş, bu şartların gerçekleşmesi için birtakım kriterler belirlenmiştir. İhracat yapmayı düşünen işletmeler, ihraç edilmesi planlanan malların üretiminde kullanılacak olan hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul, ara malı ve ambalaj malzemelerinin başta değişik vergisel yüklerden muaf olmak üzere ve devlete ihracat taahhüdünde bulunmak şartıyla, çeşitli kolaylıklar ve teşviklerden yararlanabilirler. Teşviklerden yararlanabilmek için Dahilde İşleme İzni ya da Dahilde İşleme İzin Belgesi alınması zorunludur. 10

Basit işlemler için alınabilecek Dahilde İşleme İzni için başvurular gümrük idaresine; kapsamlı işlemler için alınabilecek Dahilde İşleme İzin Belgesi için başvurular ise Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğüne elektronik ortamda yapılır.

Dahilde İşleme İzin Belgesi, 2006/12 sayılı Dahilde işleme Rejimi Tebliğine istinaden düzenlenen bir belgedir. Dahilde İşleme İzin Belgelerinin taahhüt kapatma işlemleri Bakanlıkça (İhracat Genel Müdürlüğü) belirlenen ilgili bölge müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmektedir.

1. Dahilde işleme rejimi sistemleri

Gümrük Kanunun 108. Maddesine göre iki sistem bulunmaktadır. Bunlar şartlı muafiyet sistemi ve geri ödeme sistemidir.

a. Şartlı muafiyet sistemi

Gümrük Kanunu’nun 108/1 maddesine göre “Serbest dolaşımda olmayan eşya, işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihraç edilmesi amacıyla, gümrük vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın ve vergileri teminata bağlanmak suretiyle, dahilde işleme rejimi kapsamında geçici olarak ithal edilebilir. Eşyanın işlem görmüş ürünler şeklinde ihracı halinde, teminat iade olunur. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir.”

Dâhilde işleme rejimi, ihracata dayalı kalkınma modelinin en önemli ekonomik araçlarından birini oluşturmaktadır. Bu rejimin en önemli avantajını oluşturan şartlı muafiyet sistemi ise ihracat için ithalat yapıldığından hareketle DİR belgesi ile ithalat yapanları ihracatçı olarak kabul etmekte ve ihracatçıların ithal ettikleri giderlere karşılık gelen vergileri ödememeleri noktasında bir kolaylık sunmaktadır. Bunun yerine ithalatın yapıldığı gümrük idaresi saymanlıklarına, hesaplanan vergi tutarı kadar bir teminat yatırılmaktadır. İthalatla ilgili vergi muafiyetinden yararlanmak, ancak ihracat taahhüdünün yerine getirilmesi ile kesinlik kazanmaktadır. 11

Bu durum çerçevesinde Gümrük bölgesinde yerleşik firmalar, DİR belgesi almak kaydıyla ihracı taahhüt edilen işlem görmüş ürünlerin üretiminde gerekli ham madde, yarı mamul, mamul ile ambalaj ve işletme malzemelerini, bedelli veya bedelsiz olarak, ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, ithalat sırasında alınması gereken vergi tutarı (vergi + resim + harç + fon) kadar teminat (para, banka teminat mektubu, hazine bonosu veya devlet tahvili gibi) vermek kaydıyla, gümrük muafiyetli olarak ithal edebilmektedir. Verilen teminatlar ise Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) kapatılıp döviz yurda getirildiğinde gümrük idarelerinden geri alınmaktadır.

Ayrıca 4458 sayılı Gümrük Kanunun 207. maddesine göre, şartlı muafiyet sisteminde DİR’e tabi tutulan eşya ile ilgili olarak, rejimin öngördüğü hükümlere uyulmaması nedeniyle bir gümrük yükümlülüğü doğması halinde buna ilişkin teminatın kabul edildiği tarihten başlamak üzere 6183 Sayılı AATUHK hükümlerine göre belirlenen gecikme zammı tahsil edilebilir. Ancak gecikme zammı uygulaması nakdi teminat dışındaki teminatlar için söz konusu olur ve teminatın kabul edildiği tarihten başlamak üzere hesap edilir. 12

b. Geri Ödeme Sistemi

Gümrük Kanunu’nun 108/2. maddesine göre “Serbest dolaşımda bulunan eşyanın işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılmasından sonra Türkiye Gümrük Bölgesinden ihraç edilmesi halinde, bu eşyanın serbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş olan ithalat vergileri, dahilde işleme rejimi kapsamından geri verilir. Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına geri ödeme sistemi denir.”

Anlaşılacağı üzere şartlı muafiyet sistemi ile geri ödeme sistemi arasındaki temel fark, geri ödeme sisteminde, dâhilde isleme faaliyetine tabi tutulan eşya daha önce ticaret politikası önlemlerine tabi olarak serbest dolaşıma sokulmuştur. İşleme sonrasında ihraç edilmesi halinde bu eşyanın serbest dolaşıma girişinde tahsil edilmiş olan ithalat vergileri geri verilmektedir. Oysa şartlı muafiyet sisteminde, DİR’e tabi tutulacak eşya serbest dolaşıma sokulmamakta, bu nedenle ithalat politikası önlemlerine tabi olmamakta ve ithalat vergileri tahakkuk ettirilmekle birlikte ödenmemekte; teminata bağlanmaktadır. Geri ödeme sisteminde daha önce düzenlenen Dâhilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) kapsamında ihracat taahhüdünün kapatılmasını müteakip üç ay içinde ithalat sırasında ödenen vergilerin iadesi için ilgili gümrük idaresine müracaat edilmesi üzerine söz konusu müracaat tarihinden itibaren üç ay içinde de ödenen vergiler geri verilmektedir. 13

c. Geri ödeme sisteminin uygulanamayacağı haller

2005/8391 sayılı ve Bakanlar Kurulunun 17.1.2005 tarihinde kararlaştırdığı “Dahilde İşleme rejim Kararı”nın Müracaatların değerlendirilmesi ve Belge/İzin Düzenlemesi başlıklı 9. Maddesi şu şekildedir: “Türkiye Gümrük Bölgesinde (serbest bölgeler hariç) yerleşik firmaların, dahilde işleme rejiminden yararlanmak için bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğ hükümleri çerçevesinde dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni almaları gerekir. Bu çerçevede ibraz edilen bilgi ve belgeler, aksi sabit oluncaya kadar doğru kabul edilir.”

2006/12 İhracat Nolu Dahilde İşleme Rejimi Tebliği’nin 12. Maddesinde geri ödeme sisteminin uygulanamayacağı haller şu şekilde belirtilmiştir: “Geri ödeme sisteminden, Avrupa Topluluğuna üye ülkeler menşeli tarım ürünleri ithalatı hariç olmak üzere; a) İthali miktar kısıtlamalarına tabi olan, b) Tercihli tarife ya da özel bir şartlı muafiyet düzenlemesinden kotalar dahilinde yararlanabilen, c) Tarım politikası veya işlenmiş tarım ürünleriyle ilgili özel düzenlemeler çerçevesinde ithalat vergilerine tabi olan, ç) İthal eşyasının serbest dolaşıma giriş beyanının kabulü sırasında, işlem görmüş ürünlerden parasal ihracat iadesine tabi olan eşya yararlandırılmaz.”

Maddede ek olarak, AB üyesi ülkeler ve ülkemiz dışında üçüncü bir ülkeden getirilen bir eşyanın üçüncü bir ülkeye ya da AB üyesi ülkelere gönderilmesi halinde telafi edici vergi altında bir ödemenin alınması zorunlu koşulmuştur. Türkiye ve Avrupa Birliği 22.12.1995 yılında imzalanan Ortaklık Konsey Kararı gereğince böyle bir düzenlemeye gidilmiştir. Gümrük birliği kuralları çerçevesinde, üçüncü ülkelerden gelen ve işlem görmüş ürünlerin üretiminde kullanılan eşyanın işlendikten sonra A.TR dolaşım belgesi eşliğinde AB üyesi bir ülkeye ihracı halinde, ihraç eşyasının bünyesine katılan üçüncü ülkelerden gelen eşyanın vergisinin tahsil edilmesi gerekir. Aksi takdirde bu eşya için A.TR dolaşım belgesi 14 düzenlenemez.

Sonuç olarak Türkiye Gümrük Bölgesinde yer alan firmaların dahilde işleme rejiminden yararlanabilmeleri için dahilde işleme izni almaları gerekmektedir. İzin sürecinin tamamlanmasından sonra eşyanın DİR’e konu olması beyan ile başlar. Dolayısıyla kabaca izin sürecinden sonra ithalata ilişkin gümrük beyannamesi verilerek ithalat işlemi ile başlatılan DİR süreci, taahhüt edilen üretim ve işleme faaliyetlerinden sonra üretilen ve/veya işlenen eşyanın süresi içinde ihraç edilerek daha önce verilen teminatların veya ödenen vergilerin iadeleri de sağlanmak suretiyle sonlandırılmaktadır. 15

2. Dahilde İşleme rejiminin ihlali

Gümrük Kanunun 238/1-a ve c maddesi rejim ihlalini şu şekilde düzenlemiştir. “1-a) Dahilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali hâlinde, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı, 1-c) Dahilde işleme rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimine ilişkin hükümler ihlal edilmekle birlikte, rejim kapsamı ithal eşyasının işleme faaliyetindeki hâli veya işlem görmüş ürün hâli de dahil olmak üzere, gümrük gözetiminden mevzuata aykırı olarak çıkarılmamış olduğunun tespiti hâlinde, ithal eşyasının gümrük vergileri ile ilgili rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar idari para cezası verilir.”

Görüldüğü üzere Dahilde işleme rejimi ekonomik etkili gümrük rejimlerinde en çok kurallara bağlanan, denetim konularında en çok düzenlemelerin yapıldığı ve devlete sağladığı katma değer ve ülke ekonomisi üzerinde yarattığı hareketlilik nedeniyle en etkili rejimdir. Bu nedenle de birçok denetime, kontrol mekanizmasına sahiptir.

B. Gümrük Antrepo Rejimi

Gümrük vergisine konu olup da henüz vergi ve resimleri ödenmemiş malların korunduğu, gerekiyorsa küçük tamamlayıcı işlemlerin yapıldığı gümrük binalarına yakın olan bir tür ticari depoya antrepo denilmektedir. Gümrük Kanunun 93/3. Maddesi gümrük antreposunu “Gümrük gözetimi altında bulunan eşyanın konulması amacıyla kurulan ve kuruluşunda aranılacak koşulları ve nitelikleri yönetmelikle belirlenen yer.” olarak tanımlamaktadır. Aynı maddenin 1. Fıkrasında gümrük antrepo rejimini “İthalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ve Gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek serbest dolaşımda bulunan eşyanın, bir gümrük antreposuna konulmasına ilişkin hükümleri belirler.” şeklinde tanımlamıştır.

Bu rejim, dış ticareti destekleyen dağıtım ve depolama faaliyetlerine ilişkindir. Dağıtım ve depolama, yeni pazarlara açılıp müşteri ihtiyaçlarına anında cevap verebilmenin anahtarı konumundadır. Bu nedenle de özellikle ihracat yapan işletmeler, gümrük sınırları içerisinde mallarını depolamak amacıyla kendilerine ait özel antrepolardan veya depo işlevi gören antrepolardan faydalanmaktadır. Gümrük antrepo rejimi de bu antrepolara ilişkindir. 16

Antrepoda bulunan eşya, antrepoda bulunduğu süre zarfında gümrük gözetiminde kalır ve bu süre zarfında eşyaya ait vergiler ödenmez. Sağladığı bu avantajlar yüzünden uluslararası ticaret yapanlar antrepo rejimini kullanmaktadırlar. Antrepoya konmasının sebepleri, ürün konsinyedir ancak daha alıcısı gelmemiş, ürünü teslim almamıştır. Ya da gelen ürünün alıcısı, ürünün hepsini ticari faaliyetinde değerlendirmek istememekte belli bir kısmını serbest dolaşıma sokabilmektedir. Bu süre zarfında ürününü muhafaza edebileceği gümrük gözetiminde güvenlikli bir alana ihtiyaç duyabilir. Bu ona avantaj sağlar, çünkü ürünün hepsinin serbest dolaşıma sokulması hepsini aynı anda vergiye tabi olması demektir. 17

Ticaret Bakanlığının izni ile Türkiye de ikamet eden kişilere antrepo açma ve işletme yetkisi verilmektedir. Yapılan başvuru sonrasında, antrepo olarak belirtilen yerin koşulları sağlayıp sağlamadığı tespit edilir ve ona göre izin verilir.

1. Antrepo Tipleri

Özel ve Genel antrepo olmak üzere 2 tip antrepo bulunmaktadır. Genel Antrepo, herkes tarafından eşya konulabilen antrepolardır. Genel antrepolar, özel antrepolardan farklı olarak gerçek kişiler tarafından işletilememektedir. Özel hukuk tüzel kişilerinden ise sadece belirli miktarda ödenmiş sermayeye sahip en az iki yıldır faaliyette bulunan anonim ve limitet şirketlere genel antrepo açma ve işletme izni verilebilmektedir. Özel antrepolar ise, yalnızca söz konusu antreponun işleticisine ait eşyanın konulması amacıyla kurulan antrepolardır. 18

Bu antrepolar yıl sonunda sayıma tabi olup, içerisindeki malzeme ile ilgili tutanak tutulur. Eğer içerisinde bulunan eşyalardan birinin kaybı olursa, bu mal serbest dolaşıma girmiş gibi vergisi işletme sahibinden alınır. Ayrıca bu malın değerinin 2 katı kadar da para cezası alır. Ancak antrepo içerisinde bulunan ürünler beyanda bulunandan fazla ise kayıt altına alınır.

2. Antrepo Rejiminin Sona Ermesi

Eşyanın; serbest dolaşıma sokulması, transit geçiş beyanına konu edilmesi, serbest dolaşımdayken antrepo rejimine konu edilmiş ise yeniden ihracat işlemine konu edilmesi, DİR’e konu edilerek antrepo rejiminden çıkarılması, gümrük kontrolü altında işleme rejimine konu edilerek gerçekleştirilebilir.

3. Antrepo işleminin ihlali

Gümrük Kanunun 241/3-f ve g maddeleri şöyledir: “f) Gümrük antrepolarının 93’üncü maddenin 3’ üncü fıkrasında belirtilen teknik donanımlarında noksanlık bulunması g) Gümrük antrepo rejimine tabi tutulan eşyanın, antrepolara konuldukları tarihte işleticiler tarafından kayıtlara geçirilmemesi” halinde usulsüzlük cezası iki kat uygulanır.

Madde metninden de anlaşıldığı üzere, yaptırım antrepoya ürün koyan kişilere değil, bu ürünleri antreposunda depolayan kişiye ilişkindir. Antrepo rejimine uygun işleyişinin sağlanması amacıyla antrepo işletene, sisteme aykırılık halinde usulsüzlük cezası düzenlenmiştir. Antrepoya ürün koyan kişinin rejim ihlaline ilişkin düzenleme olan Gümrük Kanunun 236/1-2. Fıkrasında; “1. Teminat alınmış olsa bile, gümrük işlemlerine başlanmadan veya bu işlemler bitirilip gümrük idaresinin izni alınmadan gümrük antrepoları veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerden kısmen veya tamamen eşya çıkarılması veya buralardaki eşyanın değiştirilmesi ya da yapılan sayımlarda kayıtlara göre eşyanın bir kısmının noksan olduğunun anlaşılması hallerinde, bu eşyanın gümrük vergilerinin yanı sıra gümrüklenmiş değerinin iki katı idari para cezası verilir.

2. Gümrük antrepolarında veya gümrük idaresince eşya konulmasına izin verilen yerlerde yapılan sayımlarda kayıtlara göre fazla eşya çıkması halinde, bu eşyanın 177 ila 180 inci madde hükümlerine göre tasfiyeye tabi tutulmasının yanı sıra, fazla çıkan eşyaya ait ithalat veya ihracat vergileri tutarı kadar para cezası alınır.” Şeklinde belirtilmiştir.

Sonuç olarak, antrepoda malını bulunduran kişi, beyanının aksine ürünlerini eksik bildirirse ya da ürününü depodan izinsiz çıkarıp antrepo rejimini sonlandırırsa, hakkında eşyanın vergisi ve gümrük değerinin 2 katı para cezasına hükmedilir. Aynı şekilde fazla çıkması durumunda tasfiyeye tabi tutulur ve ithalat ihracat vergi tutarı kadar para cezasına hükmedilir.

4. Antrepo Rejiminin Dış Ticarete Etkisi

Gümrük antrepo rejiminin ekonomik etkilerini özetlediğimizde sonuç itibariyle hem firmalara hem de ülke dış ticaretine pek çok katkısı bulunmaktadır. Özellikle üretici ihracatçıların hammadde tedarik zincirine önemli katkı sağlayan rejim, aynı zamanda ihracata da katkı sağlar. Firmalar; uluslararası piyasalardan uygun fiyatlı hammadde temin edebildikleri dönemde, ihtiyaçtan fazla malı satın alarak stoklayabilir ve üretimde hem maliyet avantajı elde eder hem de müşteri ihtiyaç ve siparişlerine dönüş süreci mevcut stoğu ile hızlandırabilir. 19

C. Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi

Gümrük kontrolü altında işleme rejiminde mallar üçüncü bir ülkeden ithal edilirken ödenmesi gerekli olan vergi, resim ve harçlar ödenmez ve teminata bağlanır. İthal edilen mallar yurt içinde işlenip tekrar yurt dışına çıkarılacağı zaman nihai ürünün bedeli üzerinden vergiler tahsil edilir ve teminat çözülür. Bu rejim özü itibariyle imalatçı ihracatçıları teşvik niteliğindedir. Dolayısıyla bu rejimde üretim tesisleri bir tür serbest bölge ya da antrepo gibi değerlendirilmektedir.

İthal eşyasının gümrük kontrolü altında işleme rejimine girişi verilen gümrük beyannamesiyle ilgili işlemlerin tamamlanması ile olur. Normal olarak rejimin sona ermesi ise işlenmiş ürünlerin serbest dolaşıma girmesi ile gerçekleşir. Vergiler ise söz konusu işlenmiş ürünler üzerinden alınmaktadır. Vergiler ve (olayına özgü olarak) varsa mali yüklerin tutarı ise yükümlülüğün doğduğu tarihteki vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına göre hesaplanmaktadır. 20

Gümrük kontrolü altında işleme rejiminde, rejim ihlali eşyanın hatalı veya yanlış beyanı seklinde kendini gösterir. Gümrük Kanunu 238/1a-1c maddelerinde uygulanacak yaptırımlar belirtilmiştir. 21 Aynı kanunun 241/3h ve 4h maddelerinde belirtilen işlemlerin yapılmaması halinde usulsüzlük cezaları uygulanması düzenlenmiştir. “241/3h : Dâhilde işleme rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın izin verilen süresinin bitimini takiben bir ay içerisinde rejimin gerektirdiği işlemlerinin bitirilmesi, yeniden ihracı veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması, 241/4h: Dâhilde işleme rejimi ve gümrük kontrolü altında işleme rejimi kapsamında Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen eşyanın izin verilen süresinin bitimini takiben iki ayı aşmayan süre içerisinde rejimin gerektirdiği işlemlerinin bitirilmesi, yeniden ihracı veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması” halinde usulsüzlük cezası iki katı olarak uygulanır.

Gümrük kontrolü altında işleme rejiminin dış ticaret firmaları ve ülke ekonomisine sunduğu avantajlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:

  • İstihdam artırma amacı taşır,
  • Nihai kullanım ve Serbest dolaşıma girişe olanak tanır,
  • Hammaddelere gümrük vergisi ve ticaret politikası önlemleri uygulanmadan işlenmiş ürün elde edilir,
  • Vergilendirmeler sadece işlenmiş ürün üzerinden yapılır,
  • İthal eşyasının tabi olduğu ticaret politikalarını olumsuz etkilemeyeceği denetlenir ve kesinliğe kavuşturulur,
  • Türkiye’deki benzer eşya üreticilerinin temel ekonomik çıkarlarının olumsuz etkilememesi ve haksız rekabete yol açmaması için gerekli kayıt ve denetimler yürütülür. 22

D. Geçici İthalat Rejimi

Küresel ekonomilerde hem uluslararası ticaret yapan firma ihtiyaçlarının hem de ülke ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik olan geçici ithalat rejimi, ekonomiye ciddi anlamda katkısı olan pek çok avantaja sahip bir gümrük rejimidir. 23 Gümrük Kanunu 128. Maddede geçici ithalat rejimi şöyle tanımlanmıştır; “Geçici ithalat rejimi, serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması ve bu kullanım sırasındaki olağan yıpranma dışında, herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlayan hükümlerin uygulandığı rejimdir.” Madde metninde öne çıkan temel hususlar aşağıdaki gibidir;

-Eşya, gümrükte herhangi bir değişikliğe veya işçiliğe tabi tutulmayacak, eşyanın asli nitelikleri değiştirilmeyecektir. Ancak eşya, kullanımı sırasında asli işlevini yürütemeyecek bir hale gelirse, asli nitelikleri değişmemesi şartıyla tamiri mümkün olabilmektedir.

-Eşya, belirli bir sürenin sonucunda, tekrar gümrük bölgesi dışına çıkarılmalıdır. Sergi ve fuar yerlerinde dağıtılan eşya dışındaki geçici ithal eşyanın, serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmadan tüketimi söz konusu değildir.

-Geçici ithal edilen eşyaya, gümrükte kaldığı süre içerisinde kotaya, tarife ve miktar kısıtlamalarına da tabi tutulmazlar. Ayrıca eşyanın gümrük serbest dolaşıma sokulmasına ilişkin önceden verilmiş bir yasaklaması bulunuyorsa, bu kısıtlamalar da eşyanın gümrükte kaldığı süre boyunca uygulanmamaktadır.

-Gümrüğe getirilen eşyanın bu rejim hükümlerinden yararlanabilmesi için geçici ithalat iznini alması gerekmektedir. Yani bu rejimde de izin usulü geçerlidir. 24 Eşyanın geçici ithalat rejimine konu olması beyan ile başlamakta olup, gerektiği hallerde teminat verilmesi gerekebilir. Kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine konu eşya için her ay itibariyle vergiler tutarının % 3’ü oranında ithalat vergileri tahsilâtı yapılmaktadır.

Eşyanın geçici ithal rejimi altında kalma süresi azami 24 ay olarak belirlenir. Bu rejim kapsamında ithal edilen eşyanın belirlenmiş süre içerisinde yeniden ihraç edilmesi veya gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması gerekir. Bununla birlikte, eşyanın geçici ithal rejimi altında kalma süresi içinde ek süre istenilmesi halinde, ilgili gümrük idaresine bir dilekçe ile başvurulur. Ancak eşyanın rejim altında kalma süresinin verilecek ek sürelerle birlikte yirmi dört aylık süreyi aşmaması esastır.

Geçici ithalat rejimi tam muafiyet suretiyle geçici ithalat ile kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat olmak üzere 2 tiptir.

1. Tam Muafiyet Suretiyle Geçici İthalat

Geçici ithalat rejimi ile yurda çok çeşitli mallar tam muafiyetten yararlanarak getirilebilir. Bu malların başlıcaları, firmaların kullanımında yarar sağlayan birtakım mesleki teçhizatlar, sağlık kurumlarında kullanılan cihazlar, ülkenin uluslararası ve ulusal sosyokültürel etkinliklerinde kullanılan materyaller, yardım malzemeleri, ambalajlar, sanat eşyaları ve üretim araçlarının parçaları gibi ürünlerdir.

2. Kısmi Muafiyet Suretiyle Geçici İthalat

Tam muafiyet ile getirilebilecek yukarıda belirtilen ürün grupları dışında kalan eşyaların geçici ithali uygun bulunduğunda kısmi muafiyetten yararlandırılır. Geçici ithalat rejimi kapsamında kısmi muafiyetten yararlanacak eşyalardan yurt içinde kullanıma tabi tutuldukları her ay için eşyanın serbest dolaşıma girmesi durumunda ödenmesi gereken vergi toplamının %3’ü tahsil edilir. Gerek tam muafiyet gerekse kısmi muafiyet kapsamı getirilen eşyanın geçici ithalat kapsamında kalabilme süresi 24 ay ile sınırlandırılır ve eşyaya olan ihtiyacın devam etmesi durumunda izin süresine ek süre talep edilebilir. 25 Gümrük Kanunu 238/1b-1d maddelerinde uygulanacak yaptırımlar belirtilmiştir: “ b)Tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus taşıtlara ilişkin rejim ihlallerinde, gümrük vergileri tutarının dörtte biri, d) (b) bendinde belirtilen taşıtlar hariç olmak üzere, geçici ithalat rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın süresi içerisinde gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabi tutulmaması durumunda gümrük vergileri ile rejime ilişkin beyannamenin tescil tarihinden tespitin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında faizin toplamı kadar idari para cezası verilir.”

Gümrük Kanunu 241/3-ı maddesi gereğince “Geçici olarak Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkarılan eşyanın verilen süreyi aştıktan sonra geri getirilmesi” halinde usulsüzlük cezası uygulanmaktadır. Ancak bu para cezaları ödense bile, bu eşyalar serbest dolaşıma girmez ve yurt dışı edilir.

3. Geçici İthalat Rejiminin Dış Ticaret Etkisi

Geçici ithalat rejimi dış ticaret firmalarına öncelikle bir dizi vergi indirim ve muafiyetleri sunar. Ek olarak, eşyaların ithalat sürecinde beyan verme ve ek izin süreleri ile firmalara kolaylık sağlamaktadır. Örneğin sözlü beyana uygun görülen mallar gümrüklü sahada sadece sözlü beyan belgesi ile beyan edilebilir. Yine fuar, sergi amaçlı yurda getirilen mallar geçici ithalat rejimi altında mallar ata karnesi ile de yurda getirilebilir. Yolcu salonlarında yolcu beraberi yurt içine sokulan ancak ticari nitelik taşımayan kişisel eşyalar da rejim sayesinde “Başka Bir Tasarruf Yoluyla Beyan” şeklinde sadece yolcuların salonlardaki yeşil hattan geçmesi ile de yurda sokulabilir. Bu beyan şekilleri ile yurda sokulamayacak özellikle bir geçici ithal eşyası ise normal usulde beyanla yani bir gümrük beyannamesi ile gümrük idarelerine beyan edilerek yurda getirilebilir.

Geçici ithalat rejimi sayesinde dış ticaret firmaları bir malı serbest dolaşıma sokmadan ve vergi yükümlülüğü altına girmeden ya da kısmi vergi yükümlüğüne tabi olarak malları ihtiyaçları süresince kullanır ve geri gönderebilir. Bu sayede sürekli ihtiyaç duymayacağı bir malı ithal etmek, bedelini ve vergilerini ödemek durumunda kalınmaz. Sanayi ürünlerinin deneme parçaları ve sipariş öncesi istenen numuneler için de uygulanan rejim hükümleri firmaları korumuş ve üretim süreçlerine destek ve kolaylık sağlamış olur.

Bunun yanı sıra ulusal ve uluslararası etkinliklerde kullanılan mallar, pedagojik materyaller, tıbbi yardım cihazları ve doğal afetler esnasında ülkeye gönderilen yardım malzemeleri gibi ürünlerin geçici ithalat rejimi altında vergilerden tam muaf bir şekilde yurda sokulması sayesinde ülke ekonomisi de sosyokültürel alandaki ilişkiler de olumlu yönde etkilenir. 26

E. Hariçte İşleme Rejimi (HİR)

Gümrük Kanunu 135/1. Maddesi hariçte işlem rejimi “ 144 ila 148 inci maddelerde öngörülen standart değişim sistemine ilişkin hükümler ile 116 ncı madde hükmü saklı kalmak üzere, serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesinden geçici olarak ihracı ve bu faaliyetler sonucunda elde edilen ürünlerin ithal vergilerinden tam veya kısmi muafiyet suretiyle yeniden serbest dolaşıma girişine ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir.” şeklinde tanımlamaktadır.

Madde metnini açıklarsak, Hariçte İşleme Rejimi; işlem görmek üzere hammaddelerin önce ihraç edilmesi, işlem gördükten sonra ürün olarak tekrar ülkemize ithal edilmesini içeren ve bu süreçte her türlü vergiden muafiyet sağlayan sistemdir. HİR rejiminin uygulanması 3 aşamalıdır. 1- Serbest dolaşımda bulunan eşya gümrükten geçici olarak ihraç edilir. 2- Eşya gümrük dışında işleme faaliyetine tabii tutulur. 3- İşlenmiş ürün yeniden ithal edilir ve tam veya kısmı muafiyet kapsamında serbest dolaşıma sokulur. 27

Bu rejimden de yararlanmak için önce izin alınması gerekmektedir. Üç çeşit izin bulunmaktadır.

Hariçte İşleme İzin Belgeleri (HİİB); Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğünce verilmektedir. Bu izin belgesi; hammadde, yardımcı madde, yarı mamul, mamul ve ambalaj malzemelerinin daha ileri bir düzeyde işlem görmek üzere gümrük dışına veya serbest bölgelere gönderilmek istenmesi halinde alınmaktadır. Hariçte İşleme İzinleri (Hİİ) -tamir amaçlı, imalat hatası vb. işlemler için alınan izindir ve ilgili gümrük müdürlüklerince düzenlenir. Son olarak, madenlerin işlem görmesi için gönderilen hammaddeler için ise Maden İhracatçı Birliklerince düzenlenir.

Kısmi ve Tam muafiyet olmak üzere 2 çeşit muafiyet söz konusudur. Tam muafiyet Gümrük Kanunun 142. Maddesinde şu şekilde açıklanmıştır: “Tamir amacıyla geçici ihraç edilen eşya, tamiratın garanti nedeniyle sözleşmeye bağlı olarak veya kanuni bir yükümlülüğe dayanarak ya da bir imalat hatası nedeniyle, bedelsiz yapıldığının kanıtlanması halinde, serbest dolaşıma ithalat vergilerinden tam muaf olarak girer. Ancak, söz konusu eşyanın serbest dolaşıma ilk girişi sırasında kusurlu olduğunun dikkate alınarak işlem yapılmış olması halinde, bu hüküm uygulanmaz.”

Kısmi muafiyet ise 2007/5 Hariçte işleme rejimi tebliğinin 3/1m maddesinde şöyle tanımlanmıştır: “Hariçte işleme rejimi çerçevesinde serbest dolaşıma sunulan işlem görmüş ürünlerin ithali esnasında alınması gereken vergiler hesaplanırken, geçici ihracat eşyasının en son işleme faaliyetine tabi tutulduğu Türkiye Gümrük Bölgesi dışından veya serbest bölgeden aynı tarihte ithal edilmesi halinde uygulanacak gümrük vergilerine tekabül eden kısmın muaf tutulmasıdır.”

Hariçte işleme rejimi kapsamında “Standart Değişim Sistemi” ve “Üçgen Trafik” süreçlerinden de yararlanılır ve dış ticarette büyük maliyet avantajı ve kolaylıklar içeren bu sistemler rejimin sunduğu başlıca avantajlar içinde de sayılır. Standart değişim sistemi, rejim kapsamında yurt dışına tamir amaçlı çıkarılan eşyanın yerine tamir süreci tamamlanana kadar kullanılmak üzere serbest dolaşımda bulunmayan bir ikame malın geçici olarak yurt içine sokulmasını ve kullanılmasını sağlar. Bu süreçte özellikle üretici ihracatçıların, rejim hükümleri altında tamire konu olan eksik mallar sebebiyle üretim süreçlerinde yaşayacakları olası sıkıntıları ortadan kalkmış olur. Üçgen trafik ise, birlik (Gümrük Birliği) parçası bir ülkeden birlik dışı üçüncü bir ülkeye geçici olarak gönderilen ve işleme faaliyetlerine tabi tutulan malların işlenmiş ürün şeklinde tekrar birliğin farklı bir parçasından serbest dolaşıma sokulmasını kapsar. Üçgen trafik sayesinde ise bu malların serbest dolaşıma girdiği esnada ödenmesi zorunlu vergilerinden tam ve kısmi muafiyet sağlanır. 28

Hariçte işleme rejim ihlali, eşyanın çıkışı ya da ihracatı aşamasında olabileceği gibi serbest dolaşıma girişinde de meydana gelebilir. Dolayısıyla eşyanın serbest dolaşıma girişinde rejim ihlaline neden olunmuşsa 4458 sayılı Gümrük Kanunun 234 ve 235. maddelerine göre ceza uygulanmaktadır.

Hariçte işlenmek üzere ihraç edilen eşyanın süresini aştıktan sonra Gümrüğe getirilmesi durumu Gümrük Kanunu’nun 241/3-i maddesi ile ayrıca para cezasına bağlanmıştır. Eşyanın süresini de aştığı halde hiç gelmemesi halinde ise yükümlüsünün Gümrük Kanunu’nun 241/1 maddesi ile yaptırıma tabi tutulması söz konusu olacaktır. Ancak daha öncede ifade edildiği gibi rejim ihlali nedeniyle uygulanan usulsüzlük cezası yaptırımı rejimin ihlal edildiği anlamına uygulanmaya devam edilmekte; ancak yapılan usulsüzlük cezalandırılmaktadır.

Rejim sayesinde öncelikle ülke içinde üretimi mümkün olmayan bir ürünün, AB ülkelerinden getirilen ara mallar kullanılarak işçilik maliyetlerinin daha düşük olduğu üçüncü ülkelerde işlenmesi ile yeniden serbest dolaşıma sokulma sürecinde de gümrük vergilerinden muafiyet sağlanır. İşlenmiş ürünün yeniden serbest dolaşıma sokulmak istendiği tarihteki ödenmesi zorunlu vergi toplamından öncesinde yurt dışı edilen ve vergileri öncesinde ödenmiş olan 34 serbest dolaşımdaki malın vergileri düşülür ve sadece kalan miktar ödenerek hariçte işleme rejiminde kısmi vergi muafiyetinden yararlanılmış olur. Rejim aynı zamanda dış ticaret firmalarına iş süreçlerindeki formaliteler açısından da kolaylıklar sağlar. Rejimler arası geçiş ve işlemlerin birden fazla ülkeyi içererek devam etmesi söz konu olduğu için sistemin kontrolü konusuna da büyük önem verilir. Rejimin en büyük amacı, üretimi yurt içinde mümkün olmayan ya da yüksek maliyetlere yol açan bir ürünün direkt ithal edilmesi yerine AB ülkelerinden gümrüksüz ithal edilen girdilerin rejim sayesinde yurt dışındaki ucuz işgücü fırsatları kullanılarak işlenmesinin ardından işlem görmüş ürün olarak yeniden ithali ile döviz tasarrufu yaratmasıdır 29

Sonuç

Sonuç olarak, ekonomik etkili gümrük rejimleri, ülkede ihracatı güçlendirme amaçlı bir dış ticaret politikasıdır. Ülkeye katma değer yaratacak şekilde piyasanın güçlenebilmesi ve ihracatın artması için ülke içindeki bir takım hammadde, mamul, yarı mamul vb. ürünlerin vergisiz ithali ve ihracata yönelik teşvik uygulamaları ile ihracatçıları dünya pazarındaki rakiplerine karşı korunmaktadır.

DİPNOT

  1. ERBAY, C. (1987), Gümrük Mevzuatı, Ankara: Maliye Bakanlığı Yayını, Başbakanlık Basımevi, s. 2.; UZUN, S. (2006), AB’ne Uyum Çerçevesinde Gümrük Rejimleri Uygulamaları ve Değerlendirilmesi, Uludağ Üniversitesi Maliye Anabilim Dalı Maliye Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi, s.3.
  2. ONURSAL, E. (1996), Dış Ticaret İşlemleri ve Uygulamaları, Ankara: Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Yayını, s. 3.
  3. SARIASLAN,O. (2022), Hak Arama Hürriyeti Ekseninde Gümrük Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları, On İki Levha Yayıncılık, s. 24.
  4. YILMAZ, B. ve ADIGÜZEL M. (2022), “Türkiye’nin Gümrük Rejimleri ile İlgili Sorunların İncelenmesi”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Working PaperSeries, 3(1), s. 25.
  5. ASLAN ONUR, A. (2021), Ekonomik Etkili Gümrük Rejimlerinin Dış Ticaret Etkisi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı Doktora Tezi, s. 13.
  6. SARIASLAN, s. 25-26.
  7. ASLAN ONUR, s. 12.
  8. TEKİN, Ü.E. (2018), “Ekonomik Etkili Gümrük Rejimlerinin Türkiye’de Kullanımı ve Dış Ticaret Dengesine Etkileri”, Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(19), s. 558.
  9. ASLAN ONUR, s. 47.
  10. https://immib.org.tr/tr/ihracat-devlet-yardimlari-dahilde-ve-haricte-isleme-rejimi-dahilde-isleme-rejimi-dahildeisleme-rejimi-dir-nedir, ASLAN ONUR, s.50,
  11. SARIASLAN, s. 30.
  12. SARIASLAN, s. 30.
  13. SARIASLAN, s. 31.
  14. ATR dolaşım belgesi: Türkiye veya Topluluk ‘ta serbest dolaşımda bulunan eşyanın Türkiye-Avrupa Topluluğu gümrük birliği çerçevesinde tercihli rejimden yararlanabilmesini sağlamak üzere, gümrük idaresince ya da bu idare tarafından yetki verilmiş kuruluşlarca düzenlenip gümrük idaresince vize edilen belgedir.
  15. DİR sürecinin işleyişi, 2006/12 sayılı Dâhilde İşleme Rejim Tebliğinin 28 ile 36. maddelerinde; sürecin sonlandırılıp taahhütlerin kapatılması ise yine aynı tebliğin 37 ile 40. maddeleri arasındadır.
  16. ASLAN ONUR, s. 38.
  17. TEKİN, s. 562.
  18. SARIASLAN, s. 42.
  19. ASLAN, s. 46.
  20. SARIASLAN, s. 48, TEKİN, s. 563.
  21. Bakınız makalenin dahilde işleme rejiminin ihlali ve yaptırımlar kısmı s.5.
  22. ASLAN ONUR, s. 36.
  23. ASLAN ONUR, s. 28.
  24. SARIASLAN, s. 51, ASLAN ONUR, s.28.
  25. ASLAN ONUR, s.30.
  26. ASLAN ONUR, s.30-31., TEKİN, s. 560.
  27. SARIASLAN, s. 56.
  28. ASLAN ONUR, s.33.
  29. ASLAN ONUR, s.34.

KAYNAKÇA

  • ASLAN ONUR, A. (2021), Ekonomik Etkili Gümrük Rejimlerinin Dış Ticaret Etkisi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı Doktora Tezi.
  • ERBAY, C. (1987), Gümrük Mevzuatı, Ankara: Maliye Bakanlığı Yayını, Başbakanlık Basımevi.
  • ONURSAL, E. (1996), Dış Ticaret İşlemleri ve Uygulamaları, Ankara: Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Yayını.
  • SARIASLAN, O. (2022), Hak Arama Hürriyeti Ekseninde Gümrük Uyuşmazlıkları ve Çözüm Yolları, On İki Levha Yayıncılık.
  • TEKİN, Ü. E. (2018), “Ekonomik Etkili Gümrük Rejimlerinin Türkiye’de Kullanımı ve Dış Ticaret Dengesine Etkileri”, Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(19).
  • UZUN, S. (2006), AB’ne Uyum Çerçevesinde Gümrük Rejimleri Uygulamaları ve Değerlendirilmesi, Uludağ Üniversitesi Maliye Anabilim Dalı Maliye Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
  • YILMAZ, B. ve ADIGÜZEL M., “Türkiye’nin Gümrük Rejimleri ile İlgili Sorunların İncelenmesi”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Working PaperSeries, 3(1).