Giriş

21. yüzyılın en kritik sorunlarından biri olan iklim değişikliği, küresel ölçekte sürdürülebilir kalkınma hedeflerini tehdit eden bir kriz olarak değerlendirilmektedir. Avrupa Birliği (AB), bu soruna karşı proaktif bir tutum sergileyerek 11 Aralık 2019 tarihinde Avrupa Yeşil Mutabakatı’nı (European Green Deal) ilan etmiştir. Mutabakat, sadece çevresel sürdürülebilirliği değil, aynı zamanda ekonomik ve hukuki dönüşümü de hedeflemektedir. AB’nin 2050 yılına kadar karbon nötr kıta olma hedefi doğrultusunda enerji, ulaşım, sanayi, tarım ve finans gibi birçok sektörde köklü değişiklikler öngörülmektedir (European Commission, 2019). Bu dönüşüm süreci, yalnızca AB üyesi ülkeleri değil, AB ile ekonomik, ticari ve politik düzeyde entegre olan ülkeleri de yakından ilgilendirmektedir. Türkiye, Gümrük Birliği ve AB adaylık süreci çerçevesinde AB politikalarına yüksek düzeyde bağlı bir ekonomik yapıya sahiptir. Bu nedenle Avrupa Yeşil Mutabakatı, Türkiye’nin enerji politikaları ve enerji hukukunda önemli etkiler yaratma potansiyeline sahiptir. Özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarının artırılması, fosil yakıtlardan kademeli çıkış, enerji verimliliği, karbon fiyatlandırması ve sınırda karbon düzenleme mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) gibi alanlar, Türk enerji hukukunun yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır (Demiryürek, 2021). Bu dönüşüm süreci, yalnızca AB üyesi ülkeleri değil, AB ile ekonomik, ticari ve politik düzeyde entegre olan ülkeleri de yakından ilgilendirmektedir. Türkiye, Gümrük Birliği ve AB adaylık süreci çerçevesinde AB politikalarına yüksek düzeyde bağlı bir ekonomik yapıya sahiptir. Bu nedenle Avrupa Yeşil Mutabakatı, Türkiye’nin enerji politikaları ve enerji hukukunda önemli etkiler yaratma potansiyeline sahiptir. Özellikle yenilenebilir enerji kaynaklarının artırılması, fosil yakıtlardan kademeli çıkış, enerji verimliliği, karbon

fiyatlandırması ve sınırda karbon düzenleme mekanizması (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) gibi alanlar, Türk enerji hukukunun yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır (Demiryürek, 2021).

1. Avrupa Yeşil Mutabakatı: Amaç ve İlkeler:

Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), Avrupa Birliği’nin çevresel, ekonomik ve sosyal sürdürülebilirliği birlikte ele alarak büyüme hedefini yeniden şekillendirdiği kapsamlı bir stratejik belgedir. Mutabakat, Avrupa’yı 2050 yılına kadar “iklim açısından nötr” ilk kıta haline getirme hedefiyle hazırlanmış olup; sera gazı emisyonlarını azaltmayı, kaynak verimliliğini artırmayı ve çevre dostu teknolojilerin yaygınlaştırılmasını hedeflemektedir (European Commission, 2019).

1.1. Temel Hedefler:

Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın temel hedefi, net sera gazı emisyonlarının 2050’ye kadar sıfırlanmasıdır. Bu çerçevede 2030 yılına kadar emisyonların 1990 seviyelerine kıyasla en az %55 oranında azaltılması öngörülmektedir (European Commission, 2020). Bu hedef, sadece iklim değişikliği ile mücadeleyi değil; aynı zamanda yeni istihdam alanları yaratılmasını, enerji güvenliğinin sağlanmasını ve yeşil teknolojilerin geliştirilmesini de amaçlamaktadır.

1.2. Politika Alanları:

AYM, birçok farklı sektörü kapsayan geniş bir politika yelpazesine sahiptir. Bunlar arasında en öne çıkanlar şunlardır:

  • Temiz Enerji Dönüşümü: Fosil yakıtlardan yenilenebilir kaynaklara geçişin hızlandırılması, enerji üretiminde düşük karbon teknolojilerinin desteklenmesi.
  • Sanayi Stratejisi: Dairesel ekonomi ilkeleriyle uyumlu bir üretim ve tüketim sistemi oluşturulması.
  • Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM): AB dışından ithal edilen ürünlerde karbon yoğunluğunun maliyetlendirilmesi.
  • Binalarda Enerji Verimliliği: Enerji verimli bina inşaatı ve renovasyonu (“Renovation Wave” girişimi).
  • Tarım ve Gıda: “Çiftlikten Sofraya” stratejisi ile sürdürülebilir tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması.
  • Ulaşım ve Lojistik: Sıfır emisyonlu ulaşımın teşvik edilmesi, karbon ayak izinin

1.3. Yeşil Finans ve Hukuki Entegrasyon:

Avrupa Yeşil Mutabakatı, çevresel hedeflere ulaşmada finansal araçların etkin kullanımı gerektiğini vurgulamaktadır. Bu çerçevede “Sürdürülebilir Finans Taksonomisi” (EU Taxonomy for Sustainable Activities) ile yatırımcıların çevreci projelere yönelmesi hedeflenmektedir (European Commission, 2021). Ayrıca AYM, iklim politikalarının AB müktesebatının ayrılmaz bir parçası haline getirilmesini öngörmektedir. Bu durum, üye devletler ve AB ile yakın ilişkide olan ülkeler açısından uyum zorunluluğunu beraberinde getirmektedir (Delbeke & Vis, 2020).

1.4 Adil Geçiş İlkesi:

Mutabakat’ın en dikkat çeken yönlerinden biri de “kimseyi geride bırakmamak” ilkesidir. Bu bağlamda oluşturulan Adil Geçiş Mekanizması (Just Transition Mechanism), dönüşümden olumsuz etkilenebilecek sektör ve bölgelerde sosyal eşitsizliklerin azaltılmasını

Anlaşması, hedeflemektedir. Bu mekanizma aracılığıyla AB, düşük karbonlu ekonomiye geçişte toplumsal adaleti tesis etmeyi amaçlamaktadır (European Commission, 2020).

2. Yeşil Mutabakat’ın Enerji Politikalarına Etkisi:

Avrupa Yeşil Mutabakatı, enerji sektörünü merkeze alan bir dönüşüm stratejisi olarak değerlendirilmelidir. Çünkü enerji, AB’nin toplam sera gazı emisyonlarının yaklaşık %75’ini oluşturmaktadır (European Environment Agency [EEA], 2021). Bu nedenle, enerji üretimi, iletimi, dağıtımı ve tüketim süreçlerinin tamamının düşük karbonlu hale getirilmesi, Mutabakat’ın başarısı için kritik öneme sahiptir.

2.1. Enerji Kaynaklarının Dönüşümü

Yeşil Mutabakat kapsamında AB’nin enerji politikası, fosil yakıtların terk edilmesi ve yenilenebilir enerji kaynaklarının teşvik edilmesi yönünde evrilmiştir. Özellikle rüzgâr, güneş, hidroelektrik ve biyokütle gibi kaynaklara yapılan yatırımlar hız kazanmış; hidrojen gibi alternatif enerji teknolojileri stratejik öncelik haline gelmiştir (European Commission, 2020b) 2020 yılında kabul edilen Avrupa Hidrojen Stratejisi, yeşil hidrojen üretiminin genişletilmesini ve bu kaynağın sanayi, ulaşım ve elektrik üretiminde kullanılmasını öngörmektedir. Bu kapsamda, fosil yakıt bağımlılığının azaltılması yalnızca çevresel değil, aynı zamanda jeopolitik bir öncelik olarak da ortaya çıkmıştır (Buchan, 2021).

2.2. Yenilenebilir Enerji Hedefleri:

:AYM ile uyumlu olarak 2021 yılında kabul edilen “Fit for 55” paketinde, AB ‘nin 2030 yılına kadar enerji ihtiyacının en az %42,5’ini yenilenebilir kaynaklardan karşılama hedefi benimsenmiştir (European Commission, 2021b). Bu hedef, 2009 tarihli Yenilenebilir Enerji Direktifi’nin (RED I) ve onun güncellenmiş versiyonu olan RED II’nin üzerine inşa edilmiştir. RED III ile bu hedef daha da iddialı hale getirilmiş ve enerji verimliliği ile karbon ticaret sistemleri entegre edilmiştir.

2.3. Enerji Verimliliği Politikaları:

Enerji verimliliği, Yeşil Mutabakat’ın “önce verimlilik” yaklaşımı kapsamında temel taşıdır. Bu bağlamda, binaların renovasyonu, kamu binalarının yeşil dönüşümü, ulaşımda yakıt tasarrufu sağlayan teknolojilerin geliştirilmesi gibi pek çok alan ön plana çıkmaktadır. 2021’de yayınlanan “Renovation Wave” stratejisi, her yıl 35 milyon binanın enerji verimli hale getirilmesini öngörmektedir (European Commission, 2020c).

2.4. Enerji Birliği ve Dijitalleşme:

Yeşil Mutabakat, aynı zamanda enerji altyapısının dijitalleştirilmesini ve AB içinde Enerji Birliği kurulmasını da hedeflemektedir. Akıllı şebekeler (smart grids), enerji depolama teknolojileri ve dijital enerji yönetimi sistemleri, bu bağlamda stratejik yatırımlar alanına girmiştir (Maltby, 2022).

2.5. Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM):

Enerji politikalarıyla doğrudan bağlantılı bir diğer önemli mekanizma da CBAM’dır. Bu

düzenleme, enerji yoğun sektörlerden AB’ye ithal edilen ürünlerin, AB’nin Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kapsamında değerlendirilmelerini ve karbon fiyatlandırmasına tabi olmalarını öngörmektedir. Bu durum, başta demir-çelik, alüminyum, çimento, elektrik ve gübre sektörleri olmak üzere birçok alanda karbon yoğun ithalatı dezavantajlı hale getirmektedir (Mehling et al., 2019). Türkiye gibi AB ile entegre üretim yapan ülkeler için bu durum ciddi yasal ve ekonomik uyum gereklilikleri doğurmaktadır.

3. Türk Enerji Hukukunun Mevcut Durumu:

Türkiye’nin enerji hukuku, piyasa serbestleşmesi, arz güvenliği ve çevresel sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda son yirmi yılda önemli dönüşümler yaşamıştır. Özellikle Avrupa Birliği müktesebatına uyum çabaları, enerji mevzuatının şekillenmesinde belirleyici bir rol oynamıştır. Ancak bu dönüşüm, Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın öngördüğü kapsamlı ekolojik ve dijital dönüşümün gerektirdiği seviyeye henüz tam anlamıyla ulaşamamıştır.

3.1 Enerji Mevzuatının Yapısı:

Türk enerji hukuku, büyük ölçüde 2001 tarihli 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile başlayan serbestleşme süreci çerçevesinde gelişmiştir. Bu süreç, 2013 yılında yürürlüğe giren 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun ile çeşitlendirilmiştir. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Türkiye’de enerji piyasalarının düzenleyici ve denetleyici otoritesi olup; lisanslandırma, fiyatlandırma, piyasa düzenlemeleri ve yatırımlar üzerinde denetim yetkisine sahiptir.

3.2. Yenilenebilir Enerji Politikaları:

Türkiye, yenilenebilir enerji kapasitesini artırmaya yönelik çeşitli teşvik mekanizmaları geliştirmiştir. 2005 yılında yürürlüğe giren 5346 sayılı YEK Kanunu, hidroelektrik, rüzgar, güneş, biyokütle ve jeotermal gibi kaynaklardan enerji üretimini desteklemektedir. Ayrıca 2011 yılında başlatılan Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeli ile büyük ölçekli ve yerli üretim öncelikli yatırımlar teşvik edilmiştir. 2021 yılı itibarıyla Türkiye’nin toplam elektrik kurulu gücünün yaklaşık %55’i yenilenebilir kaynaklara dayanmaktadır (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı [ETKB], 2022). Ancak bu ilerleme, AB’nin Yeşil Mutabakat kapsamındaki entegrasyon hedeflerine göre hâlâ sınırlı kalmaktadır.

3.3. Enerji Verimliliği ve Binalar:

2007 yılında yürürlüğe giren 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, enerji yoğunluğunun azaltılması ve sanayi, bina, ulaşım sektörlerinde verimli enerji kullanımının teşvik edilmesini amaçlamaktadır. Bu kanun kapsamında “Enerji Kimlik Belgesi” zorunluluğu, verimli motor ve sistemlerin desteklenmesi gibi çeşitli uygulamalar yürütülmektedir. Ancak binalarda enerji verimliliği açısından AB standartlarıyla karşılaştırıldığında Türkiye’nin hâlâ önemli bir yol kat etmesi gerekmektedir. 2023 yılı itibarıyla bina stokunun büyük bir kısmı enerji verimliliği düşük kategorilerde yer almaktadır (İSO, 2023).

3.4. Karbon Fiyatlandırması ve Emisyon Yönetimi:

Türkiye, henüz karbon piyasası veya karbon vergisi uygulamaya başlamamıştır. Mevcut durumda, emisyonlara ilişkin düzenlemeler esasen Çevre Kanunu çerçevesinde yürütülmekte olup, sera gazı emisyonlarının izlenmesi ve raporlanmasına dair ikincil mevzuatlar bulunmaktadır. Ancak Avrupa Yeşil Mutabakatı ile gündeme gelen Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), Türkiye’de karbon fiyatlandırmasının zorunlu hale gelmesine yol açabilecek niteliktedir (Karakaya, 2022).

3.5. AB Enerji Müktesebatına Uyum Durumu:

Türkiye, Enerji Topluluğu (Energy Community) üyesi olmamakla birlikte, AB ile entegrasyon süreci kapsamında enerji müktesebatının önemli bir kısmını iç hukuka aktarmıştır. Özellikle enerji piyasalarının serbestleşmesi, şeffaflık, rekabet ve tüketici hakları konularında önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Ancak iklim değişikliğiyle mücadele ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında, AB ile mevzuat uyumu hâlen sınırlı düzeydedir (Aydın, 2021).

4. Avrupa Yeşil Mutabakatı’nın Türk Enerji Hukukuna Etkileri:

Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), Türkiye’nin enerji hukukunu doğrudan ve dolaylı biçimlerde etkilemektedir. Türkiye’nin AB ile Gümrük Birliği ilişkisi, ticaret hacminin büyük kısmını AB ülkeleriyle gerçekleştirmesi ve AB’ye aday ülke statüsü, Mutabakat’ın ülkemizdeki hukuki ve kurumsal yapılar üzerinde dönüştürücü bir etki yaratmasına neden olmaktadır. Bu dönüşüm; mevzuat uyumu, yenilenebilir enerji politikaları, karbon düzenlemeleri, enerji verimliliği ve sınırda karbon düzenlemesi gibi çok sayıda alanda kendini göstermektedir.

4.1. Mevzuat Uyumu:

AB’nin iklim ve enerji politikalarına uyum, Türkiye için hem dış ticaretin sürdürülebilirliği hem de çevresel sorumlulukların yerine getirilmesi açısından kaçınılmaz bir gerekliliktir. AYM ile birlikte, Türk enerji mevzuatında birtakım reform ihtiyacı doğmuştur. Örneğin, AB’nin “Fit for 55” paketi kapsamında önerdiği direktifler ve tüzüklerin iç hukuka aktarılması, enerji sektörüne yönelik yatırım planlarının ve mevzuat yapısının yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmaktadır (Öztürk & Kaya, 2022). Türkiye’nin halihazırda 2030’a kadar geçerli olan Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı ve Milli Enerji ve Maden Politikası gibi strateji

belgeleri bulunsa da, bu belgeler AYM’nin güncel hedefleriyle tam olarak örtüşmemektedir. Bu nedenle yeni bir çerçeve iklim ve enerji stratejisi oluşturulması elzemdir.

4.2. Yenilenebilir Enerji Politikaları Üzerindeki Etkiler:

AB, yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik eden politika araçlarını sürekli güncellerken, Türkiye de bu yönde ilerlemektedir. Ancak AYM ile birlikte bu sürecin hızlanması gerekmektedir. Özellikle Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeli, AB’nin teşvik sistemleriyle uyumlu bir yapı oluşturmak için dönüştürülmelidir. Ayrıca Türkiye’nin yenilenebilir enerji politikalarının sadece kapasite artırımı ile sınırlı kalmayıp; yerli imalat, teknoloji transferi ve enerji depolama gibi alanlarda da AB standartlarına yaklaşması gerekmektedir (Bayraktar, 2021). AB’ nin elektrik şebekelerine entegrasyon, dijitalleşme ve veri yönetimi gibi kriterleri, Türkiye’de henüz yeterince yerleşmemiştir.

4.3. Karbon Düzenlemeleri ve Sınırda Karbon Düzenlemesi (CBAM):

CBAM, AB tarafından geliştirilen ve 2026 yılında tam olarak yürürlüğe girecek olan bir karbon fiyatlandırma mekanizmasıdır. Türkiye gibi AB ile yüksek hacimli ticaret yapan ülkeler için bu düzenleme ciddi maliyet ve uyum sorunları yaratabilir. Başlangıçta demir-çelik, çimento, alüminyum, elektrik ve gübre gibi sektörleri kapsayan bu düzenleme, karbon yoğun sektörlerdeki ihracatçı firmaları doğrudan etkileyecektir (Mehling et al., 2019). CBAM kapsamında Türkiye’nin karbon fiyatlandırma sistemini (örneğin bir ulusal emisyon ticaret sistemi – ETS) yürürlüğe koyması beklenmektedir. Hâlihazırda İklim Kanunu Taslağı çalışmaları devam etmekte olup, bu yasa ile birlikte Türkiye’de emisyon ticareti sisteminin temellerinin atılması planlanmaktadır (T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 2023). Ancak bu sistemin hukuki, teknik ve kurumsal altyapısı henüz tamamlanmış değildir.

4.4. Enerji Verimliliği ve Binalar:

AYM kapsamında geliştirilen Renovation Wave gibi girişimler, Türkiye’deki mevcut bina stoğunun enerji verimli hale getirilmesini doğrudan etkilemektedir. Özellikle kamu binalarının, okulların ve hastanelerin enerji verimliliği standartlarına göre dönüştürülmesi, Türk hukukunda daha güçlü düzenlemelere ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Ayrıca Türkiye’nin yenilenebilir enerji politikalarının sadece kapasite artırımı ile sınırlı kalmayıp; yerli imalat, teknoloji transferi ve enerji depolama gibi alanlarda da AB standartlarına yaklaşması gerekmektedir (Bayraktar, 2021). AB’nin elektrik şebekelerine entegrasyon, dijitalleşme ve veri yönetimi gibi kriterleri, Türkiye’de henüz yeterince yerleşmemiştir. Türkiye’de yürürlükte olan Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, AB direktifleriyle büyük ölçüde uyumlu olsa da; uygulama kapasitesi, denetim mekanizmaları ve mali teşvikler açısından eksiklikler söz konusudur (İSO, 2023). Yeşil Mutabakat’ın hedefleri

hedefleri doğrultusunda, Türkiye’nin bu alandaki teşvik mekanizmalarını AB ile uyumlu hale getirmesi gerekmektedir.

4.5. Finansman ve Yeşil Dönüşümün Hukuki Boyutu:

AB, Yeşil Mutabakat hedeflerine ulaşmak için Avrupa Yeşil Finans Taksonomisi’ni yürürlüğe koyarak çevresel açıdan sürdürülebilir yatırımları tanımlamıştır. Türkiye’nin bu taksonomiye uyum sağlaması, dış finansmana erişim açısından önemlidir. Ayrıca sürdürülebilir finans alanında Türk mevzuatına, “yeşil tahviller”, “iklimle uyumlu yatırımlar” gibi yeni hukukî kavramların dahil edilmesi gerekmektedir (Duran, 2022). Gelişmiş ticaret altyapısı ve lojistik yetenekler, Türkiye’nin uluslararası ticaretteki rekabet avantajını destekler ve hızlı ve verimli teslimatları mümkün kılar. Türkiye’nin dinamik iş gücü ve teknolojiye olan yatırımları, ülkenin inovasyon kapasitesini artırır ve uluslararası ticaretteki liderliğini pekiştirir.

5. Zorluklar ve Fırsatlar:

Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), Türk enerji hukuku açısından hem ciddi zorlukları hem de önemli fırsatları beraberinde getirmektedir. Türkiye’nin enerji altyapısının dönüşüm ihtiyacı, finansal ve kurumsal kapasiteler, özel sektörün uyumu ve kamu-özel iş birliği modelleri gibi birçok boyutta değerlendirilmesi gereken bir süreci kapsamaktadır. Bu bölümde, AYM bağlamında Türkiye’nin karşı karşıya olduğu temel zorluklar ve bu sürecin yaratabileceği fırsatlar ele alınmaktadır.

5.1.1. Kurumsal ve Hukuki Uyum Sorunları

Türkiye’de enerji ve çevre mevzuatı büyük ölçüde AB standartlarına yakınlaştırılmaya çalışılsa da, AYM’nin gerektirdiği dinamik yapıya sahip değildir. Karbon piyasası altyapısının henüz oluşturulmamış olması, enerji verimliliği uygulamalarında denetim zayıflığı, bina stokunun dönüşümünde yeterli hukuki yaptırımların bulunmaması bu alandaki başlıca sorunlardır (Aydın, 2021).

5.1.2. Finansman ve Kaynak Erişimi:

Yeşil dönüşüm için gereken teknolojilerin yüksek maliyetli olması, Türkiye’nin bu süreci finanse etmede zorluk yaşamasına neden olmaktadır. Enerji altyapılarının modernizasyonu, yeşil hidrojen gibi yeni teknolojilerin devreye alınması ve CBAM uyumuna yönelik yatırımlar ciddi finansal kaynak gerektirmektedir. Yeşil tahvil ve sürdürülebilir finans araçlarının Türkiye’de yeterince gelişmemiş olması, bu alandaki yatırım risklerini artırmaktadır (Duran, 2022).

5.1.3. Sektörel Direnç ve Farkındalık Eksikliği:

Türkiye’de sanayi ve enerji sektörlerinde karbon maliyetinin henüz içselleştirilmemesi, AYM kapsamındaki önlemlere karşı direnç oluşturabilmektedir. Özellikle sınırda karbon düzenlemesine hazırlıksız olan ihracatçı firmalar, bu süreci bir maliyet unsuru olarak görmektedir. Ayrıca yerel yönetimler ve küçük ölçekli işletmelerde yeşil dönüşüm bilincinin yeterince gelişmemiş olması, yasal değişikliklerin uygulanabilirliğini zorlaştırmaktadır (TÜSİAD, 2021). Geniş anlamda, gümrük rejimleri terimi, gümrüklerde cereyan eden tüm faaliyetleri kapsamına alırken, dar anlamda gümrük rejimleri ise ihracat ve ithalat mallarının vergi mevzuatı uyarınca tabi tutuldukları işlemleri konu almaktadır.2

5.2. Oluşan Fırsatlar

5.2.1. İhracatın Sürdürülebilirliği:

Türkiye’nin AB’ye olan ihracatının yaklaşık %40’ı karbon yoğun sektörlerden gerçekleşmektedir. AYM’ye uyum, bu sektörlerin ihracat kabiliyetlerini koruyarak AB pazarındaki rekabet gücünü artırabilir. Özellikle sınırda karbon düzenlemesine uyum sağlayan firmalar, karbon maliyeti taşımayan ürünleriyle avantaj elde edebilirler (Mehling et al., 2019).

5.2.2. Yenilenebilir Enerji ve Teknoloji Yatırımları:

AYM’nin yarattığı yatırım ortamı, Türkiye’de yerli ve yabancı yatırımcılar için yeni bir fırsat penceresi sunmaktadır. Güneş, rüzgar ve jeotermal gibi kaynaklara yapılan yatırımların artması, sadece enerji üretimini değil; aynı zamanda enerji ekipmanı imalatı ve mühendislik hizmetlerini de geliştirecektir. Bu sayede yerli teknoloji gelişimi teşvik edilebilecek, bölgesel kalkınmaya katkı sağlanacaktır (Bayraktar, 2021).

5.2.3. Yeşil Finansman Erişimi:

Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Dünya Bankası ve Avrupa Yatırım Bankası (EIB) gibi finans kuruluşları, AYM ile uyumlu projelere özel kredi paketleri sunmaktadır. Türkiye, uygun hukuki düzenlemelerle bu kaynaklara erişimi artırabilir. Aynı zamanda yeşil tahvilpiyasasının geliştirilmesiyle özel sektör yatırımları da çeşitlendirilebilir (Duran, 2022).

5.2.4. Sürdürülebilir Kalkınma ve Yeni İstihdam Alanları:

Yeşil dönüşüm süreci, sadece çevresel kazanımları değil; aynı zamanda yeni istihdam alanlarının oluşmasını da beraberinde getirmektedir. Enerji verimliliği, renovasyon, yenilenebilir enerji üretimi ve akıllı altyapılar gibi alanlarda yüksek nitelikli işgücüne olan ihtiyaç artacaktır. Türkiye, bu değişimi etkin bir şekilde yönetebilirse hem ekonomik büyüme hem de sosyal refah bakımından pozitif sonuçlar elde edebilir (OECD, 2021).

Sonuç

Avrupa Yeşil Mutabakatı (AYM), yalnızca bir çevre politikası değil; aynı zamanda ekonomi, hukuk, enerji ve dış ticaret alanlarında köklü bir paradigma değişimi yaratmaktadır. Bu bağlamda, AB ile derin ekonomik bağlara sahip olan Türkiye’nin enerji hukukunu, AYM hedefleri doğrultusunda dönüştürmesi hem kaçınılmaz hem de stratejik bir gereklilik haline gelmiştir. Türkiye, enerji sektöründe son yıllarda önemli adımlar atmış; yenilenebilir enerji kapasitesini artırmış, enerji piyasasını serbestleştirmiş ve mevzuatını büyük ölçüde AB müktesebatına yakınlaştırmıştır. Ancak bu ilerlemelere rağmen, AYM’nin yüksek çevresel ve ekonomik standartlarına ulaşmak için daha bütüncül ve kararlı bir reform süreci gereklidir. Özellikle karbon düzenlemeleri, emisyon ticaret sistemi, enerji verimliliği, yeşil finans, binaların renovasyonu, dijital enerji sistemleri gibi alanlarda Türk hukuk sisteminin AB politikalarıyla uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Bu uyum yalnızca hukuki düzenlemelerle sınırlı kalmamalı; aynı zamanda kurumsal kapasite güçlendirilerek, sanayi ve özel sektör teşvik edilerek, toplumsal farkındalık artırılarak desteklenmelidir.

Kaynakça

  • Bayraktar, A. (2021). Türkiye’nin Enerji Politikalarında Yeşil Dönüşüm. İstanbul: SETA Yayınları.
  • Buchan, D. (2021). Energy and Climate Policy: The EU Approach. Oxford Institute for Energy Studies.
  • Delbeke, J., & Vis, P. (2020). Towards a Climate-Neutral Europe: Curbing the Trend. Cambridge University Press.
  • Demiryürek, K. (2021). Avrupa Yeşil Mutabakatı ve Türk Enerji Sektörü Üzerindeki Yansımaları. Uluslararası Enerji ve Hukuk Dergisi, 5(2), 77–92.
  • Duran, M. (2022). Sürdürülebilir Finans ve Avrupa Yeşil Mutabakatı: Türk Finans Sektörü İçin Bir Değerlendirme. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi, 14(1), 101–120.
  • European Commission. (2019). The European Green Deal. https://eur-lex.europa.eu
  • European Commission. (2020a). A New Industrial Strategy for Europe.
  • European Commission. (2020b). A Hydrogen Strategy for a Climate-Neutral Europe.
  • European Commission. (2020c). Renovation Wave for Europe.
  • European Commission. (2021a). Fit for 55 Package.
  • European Commission. (2021b). EU Taxonomy for Sustainable Activities.
  • EEA – European Environment Agency. (2021). Greenhouse Gas Emissions by Sector.
  • İSO. (2023). Binalarda Enerji Verimliliği ve Sektörel Uyum Raporu. İstanbul Sanayi Odası Yayınları.
  • Karakaya, E. (2022). Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ve Türkiye’nin Uyumu. İklim Politikaları Dergisi, 3(1), 34–51.
  • Maltby, T. (2022). The European Energy Union: A Policy in the Making. Journal of European Integration, 44(5), 651–666.

Yeşil Mutabakat süreci, Türkiye için yalnızca yükümlülükler değil, aynı zamanda büyük fırsatlar da sunmaktadır. Uyum sürecinin başarılı yönetilmesi, Türkiye’nin AB ile ekonomik ilişkilerini güçlendirecek, çevresel sürdürülebilirliği artıracak ve uzun vadede enerji arz güvenliğine katkı sağlayacaktır. Ayrıca bu süreçte geliştirilecek olan hukuki, teknolojik ve mali yapılar, Türkiye’nin küresel yeşil dönüşüm sürecinde öncü ülkeler arasında yer almasını mümkün kılabilir. Sonuç olarak, Türkiye’nin enerji hukukunun AYM ile bütünleşmesi, sadece AB ile ilişkilerin sürdürülebilirliği açısından değil; aynı zamanda iklim değişikliğiyle mücadele, sürdürülebilir kalkınma ve yeni nesil enerji sistemlerine geçiş için de bir gerekliliktir. Bu nedenle, Yeşil Mutabakat bağlamında yapılacak hukuki reformların, yalnızca bir dış baskı sonucu değil; uzun vadeli bir vizyon çerçevesinde içselleştirilmesi büyük önem taşımaktadır.