Giriş

İnternet kullanımının yaygınlaşması ve gelişen teknoloji ile birlikte insanlar arasındaki iletişim kanalları sürekli olarak değişim göstermektedir. İletişim kanallarının değişmesi toplumsal hayatı ve insanların gündelik yaşamını doğrudan etkilemektedir. İnsanlık tarihi kadar eski olan ticaretin de insan yaşamının gösterdiği değişime ayak uydurması bu noktada kaçınılmazdır.

Ticaret; elektronik ortamda telefon, televizyon, faks, internet, elektronik ödeme ve para transferleri araçlarıyla yapılmaktadır. Mevzuatta elektronik ticaret; fizikî olarak karşı karşıya gelmeksizin, elektronik ortamda gerçekleştirilen çevrim içi iktisadî ve ticari her türlü faaliyet olarak tanımlanmaktadır. Tanımdan da görüleceği üzere; elektronik ticaret platformunda alıcı ile satıcının fiziken karşı karşıya gelmemesi ve özellikle ödeme sisteminin güvenilirliğinden emin olunamaması sebebiyle tüketiciler ve alıcılar nezdinde elektronik ticaret tereddüt doğurmaktadır.

Onuncu Kalkınma Planında (2014-2018); plan öncesi dönemde elektronik ticaretin büyüme eğilimi gösterdiği, maliye politikası kapsamında elektronik ticarette vergi kaybının önlenmesine ilişkin gerekli hukuki ve idari düzenlemelerin hayata geçirileceği kararlaştırılmıştır. Planda özellikle; kişisel verilerin korunması, ulusal bilgi güvenliği ve elektronik ticaret alanındaki düzenlemelerin tamamlanması ihtiyacının önemini koruduğu belirtilmektedir.

Teknolojinin gelişme hızından doğrudan etkilenen elektronik ticaretin sürekli olarak gelişim ve değişim göstermesi sürekli bir mevzuat çalışmasını gerekli kılmaktadır. Yasal düzenlemelerin elektronik ticaretin hızına yetişemediği ortadadır. Bu anlamda ortaya çıkan tereddütleri gidermekte yasal düzenlemeler çoğu zaman yetersiz kalmakta, tüketicilerin mağduriyeti her geçen gün artmaktadır.

Yazımıza konu güven damgası; elektronik sistemler ve işlemler içinde yer alan hizmet sağlayıcılar, kullanıcılar ve tüketiciler için güven ortamının sağlanması amacıyla hizmet sağlayıcıların elektronik ticaret platformlarında kullanılmak üzere elektronik işaret sistemi olarak ortaya çıkarılmıştır. Bu kapsamda elektronik ticarette güven damgasına ilişkin usul ve esaslar Elektronik Ticarette Güven Damgası Hakkında Tebliğ (“Tebliğ”) ile belirlenmektedir. Tebliğ, 6 Haziran 2017 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.

Güven Damgası Nedir?

Tebliğ ile belirlenen asgari güvenlik ve hizmet kalitesi standartlarına uyan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcıya verilen elektronik işarete güven damgası adı verilmektedir.

Tebliğ; güven damgası almak isteyen kişilerin veya şirketlerin uyması gereken güvenlik ve hizmet kalitesi standartlarını, güven damgası sağlayan şirketin faaliyetleri ve yükümlülükleri ile güven damgasının verilmesi, askıya alınması ve iptaline ilişkin usul ve esasları içermektedir.

Kimler Güven Damgası Alabilir?

Kendine ait elektronik ticaret ortamında elektronik ticaret faaliyetinde bulunan gerçek ya da tüzel kişiler hizmet sağlayıcı olarak ve başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetler için internet sitesi, mobil site veya uygulama gibi platformlar dahil olmak üzere elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ya da tüzel kişilere ortam sağlayan aracı hizmet sağlayıcılar güven damgası alabilirler.

Güven Damgası Almak İçin Asgari Şartlar Nelerdir?

Güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcılar asgari olarak Tebliğ’de belirtilen standartlara uymak zorundadır. Tebliğ kapsamında yer alan koşulları; güvenlik sertifikası, sızma testi, ilgili mevzuata uygunluk, çocuklar özelinde içerik tedbiri, sipariş ve satıcı hakkında alıcıyı aydınlatma, müşteri hizmetleri, belirlenen şartlar çerçevesinde ceza almamış olma ve iflas halinde itibarın iadesi koşulları olarak sıralamak mümkündür.

Güvenlik Sertifikası Koşulu

Öncelikle; hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların kişisel veri ve ödeme bilgisi içeren her türlü işlemin internet sitesi ve mobil sitede EV SSL (Extended validation SSL), uygulamada SSL (Secure socket layer) ile gerçekleştirilmesini sağlaması gerekmektedir.

SSL, sunucu ile istemci arasında akan verinin güvenliğini ve bütünlüğünü mümkün kılan sertifika olarak tanımlanmaktadır. EV SSL ise gerçek veya tüzel kişilerin yasal belgelere göre kimlik doğrulamasını sağlayan ve sunucu ile istemci arasında akan verinin güvenliğini ve bütünlüğünü mümkün kılan sertifikayı ifade etmektedir. Söz konusu güvenlik sertifikaları şartı, elektronik ticarette kullanıcıların kişisel verilerinin ve ödeme bilgilerinin güvenilir ortam da akışının sağlanması amacıyla getirilmiştir.

Sızma Testi Koşulu

Hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların, güven damgası başvurusunda bulunmadan en fazla üç ay önce ve her takvim yılı içinde en az bir defa, Türk Standartları Enstitüsü tarafından onaylı A veya B sınıfı sızma testi firmalarına sızma testi yaptırarak gerekli önlemleri alması ve bu önlemleri aldığına ilişkin doğrulama testi yaptırması gerekmektedir.

Sızma testi güvenlik açıklarını istismar edilmeden önce tespit etmek ve düzeltmek amacıyla gerçekleştirilen atakları içeren faaliyetlerdir. Bilişim sistemlerindeki güvenlik açıklarının kötü niyetli kişiler tarafından istismar edilmesinin önüne geçilmesi amacıyla sistem üzerinden erişilebilen veriler tespit edilmektedir.

Türk Standartları Enstitüsü tarafından TS13638 standardinın satın alınması suretiyle tüm maddeleri karşılayan firmalar belgelendirilmektedir. Onaylı sızma testi firmaları Türk Standartları Enstitüsü’nün internet sitesinde yayınlanmaktadır.

İlgili Mevzuata Uygunluk Şartı

Tebliğ hükmüne göre; hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların; Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununa, İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanuna, Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanuna, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna, Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanuna, Kişisel Verilerin Korunması Kanununa ve bu kanunların ikincil düzenlemeleri ile elektronik ticaret ortamında satışı yasak olan ya da şarta bağlanan ürünlere ilişkin düzenleme ve idari kararlara uygun süreç tasarlaması gerekmektedir.

Çocuklar Özelinde İçerik Tedbiri Koşulu

Hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların, güvenlik damgası alması için elektronik ticaret ortamında çocukların fiziksel, zihinsel, ahlaki, psikolojik ve toplumsal gelişim özelliklerini olumsuz yönde etkileyebilecek içeriğe yönelik tedbirleri alması gerekmektedir.

Sipariş ve Satıcı Hakkında Alıcıyı Aydınlatma Koşulu

Hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların, elektronik ticarete konu malın stok bilgisi, içeriği, malzemesi, ölçüleri gibi özelliklerine, kullanımına ve varsa garantisine, teknik desteğine ve bunların kim tarafından sağlanacağına ilişkin detaylar ile gerçek boyutlarının anlaşılmasını mümkün kılan görselleri, tedarik, kargo ve teslimat süresi gibi hususları, sipariş alıcıya teslim edilinceye kadar siparişin durumu hakkında gerekli bilgileri ve kargo takip imkânını sunması ya da sunulmasına olanak sağlaması gerekmektedir. Ayrıca, elektronik ticarete konu hizmetin kim tarafından sağlanacağı, kapsamı ve süresi gibi bilgileri alıcıya sunması gerekmektedir.

Müşteri Hizmetleri Koşulu

Hizmet sağlayıcıların ve aracı hizmet sağlayıcıların, alıcının siparişi hakkında bilgi alabilmesi, talep ve şikâyetlerini internet tabanlı iletişim yöntemlerinden en az biri ve telefon aracılığıyla iletebilmesi için müşteri hizmetleriyle iletişim imkânı sunması gerekmektedir. Talep ve şikâyetlerin etkin bir şekilde yönetilmesini, sonuçlandırılmasını ve konuya ilişkin alıcının bilgilendirilmesini sağlamak güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcının yerine getirmesi gereken yükümlülükler arasındadır.

Belirlenen Şartlar Çerçevesinde Ceza Almamış Olma Koşulu

Güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının gerçek kişi olması halinde kendisinin ve yetkili temsilcisinin, tüzel kişi olması halinde ise yöneticilerinin ve yetkili temsilcilerinin Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde (belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma halleri) belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık veya bilişim suçlarından mahkûm olmaması gerekir.

İflas Halinde İtibarın İadesi Koşulu

Güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcı iflas etmiş ise itibarın iadesinin sağlanmış olması gerekmektedir.

Güven Damgası Başvuru Süreci ve Tahsisi

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından, güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcıya güven damgası vermek üzere bir protokol aracılığıyla Güven Damgası Sağlayıcıları yetkilendirilir. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, Türkiye’deki tek güven damgası sağlayıcısı olarak Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ni (“TOBB”) yetkilendirmiştir.

TOBB, sadece güven damgasına ilişkin faaliyetleri yürütmekle yükümlü olup, güven damgası sağladığı elektronik ticaret internet sitesinde sunulan mal ve hizmet kalitesine garanti verdiği kabul edilmemektedir. Elektronik ticarete konu mal veya hizmetin ifasına yönelik finansal bir güvence sağlamamaktadır.

Güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcı, TOBB’a gerçekleştireceği başvuru ile asgari şartları taşıdığını gösterir belgeleri ve yazılı beyanları ile birlikte başvuru ücretini ödemek şartıyla başvuruyu gerçekleştirmiş sayılır. Önemle belirtmek gerekir ki; hizmet sağlayıcının birden fazla elektronik ticaret ortamının bulunması halinde, güven damgası tahsis edilmesi istenen her bir elektronik ticaret ortamı için ayrı ayrı başvuruda bulunulması gerekmektedir.

Güven damgası başvuru ücreti elektronik ticaret internet siteleri üzerinden gerçekleştirilen işlem adedine göre düşük, orta ve yüksek olmak üzere üç ayrı kategoriye göre farklılık göstermektedir. Güven damgası tahsisi öncesinde yapılacak kontrollerin süresi kategoriler arası fiyat farkını meydana getirmektedir. Bu kategoriler e-ticaret sitelerinin yıllık kredi kartı işlem hacmine göre belirlenmiştir. Son bir yıllık kredi kartı işlem hacminin belirlenmesi için Bankalararası Kart Merkezi A.Ş. ile bir sistem entegrasyonu yapılmıştır.

Mevcut durumda TOBB tarafından, işlem sayısı 0-20.000 arası düşük işlem hacimli internet siteleri için 3.000 TL + KDV, 20.000-1 milyon arası orta işlem hacimli internet siteleri için 5.000 TL + KDV ve 1 milyon üzeri yüksek işlem hacimli internet siteleri için 15.000 TL + KDV başvuru ücreti alınmaktadır.

Başvuru üzerine; TOBB tarafından başvuru tarihinden itibaren 30 gün içerisinde hizmet sağlayıcının güven damgası koşullarını sağlayıp sağlamadığı hususlarını içeren bir rapor düzenlenir. Rapor sonucunda şartları taşıyan hizmet sağlayıcılara güven damgası tahsis edilir.

Hizmet sağlayıcının şartlara uymadığı tespit edilen başvuru sahibine bu durumun ortadan kaldırılması için 30 günlük süre verilir. Bu süre bir defaya mahsus olmak üzere 15 gün uzatılabilir. Verilen sürenin sonuna kadar şartlara uyduğu tespit edilen başvuru sahibine güven damgası tahsis edilir. Aksi halde başvuru TOBB tarafından reddedilir.

Güven Damgası Nerede Yer Alır?

Güven damgası, beyaz zemin üzerinde mavi renkli “TR GO” ifadelerini içerir, yıldız ve dörtte üçü tamamlanmış bir çember şeklinde oluşturulmuştur.

Güven damgası, hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet saglayıcının elektronik ticaret ortamının ana sayfasında yer alır. Güven damgasına ana sayfa dışındaki sayfalarda da yer verilebilir. Tahsis edilen her bir güven damgası üzerinden TOBB’un internet sitesine doğrulama bağlantısı sağlanır. Bu bağlantı aracılığıyla, güven damgasının tahsis edildiği hizmet sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcıya ilişkin bilgiler belirtilir. Güven damgası tahsis edilen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının elektronik ticaret ortam bilgileri TOBB’un internet sitesinde güncel olarak yayımlanır.

Güven Damgasının Askıya Alınması

Güven damgası tahsis edilen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının Tebliğ’de belirlenen şartlara uymadığının tespit edilmesi ve bu durumun süre verilerek ortadan kaldırılmasının mümkün olması halinde güven damgası sahibine 15 gün süre verilmektedir.

Güven damgası almak isteyen hizmet sağlayıcı 15 günlük sürenin sonuna kadar şartlara uymazsa tahsis edilmiş olan güven damgası askıya alınır. Askıya alma tarihinden itibaren 30 gün içinde hizmet sağlayıcının şartlara uyması halinde güven damgası askıdan indirilir.

Güven damgası askıya alınan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcıların listesi güven damgası sağlayıcılarının internet sitesinde güncel olarak yayımlanır.

Güven damgası askıya alınan hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının elektronik ticaret ortamında yer alan güven damgasının üzerinde görülebilecek şekilde, güven damgasının askıya alındığına ilişkin ibareye yer verilir. Askıya alınma nedeninin ayrıntılı olarak öğrenilebilmesi için güven damgası sağlayıcısının internet sitesine bir bağlantı ile yönlendirme yapılması gerekmektedir. Bu hususun internet sitesinde yayınlanması ile elektronik ticaret kullanıcılarının aydınlatılması sağlanmaktadır.

Güven Damgasının İptal Edilmesi

Güven damgası sahibi hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının talebi, elektronik ticaret ya da aracılık faaliyetlerine son vermesi, güven damgasının askıya alınma tarihinden itibaren otuz gün içinde Tebliğ’de öngörülen şartlara uymadığının tespit edilmesi hallerinde güven damgası iptal edilmektedir.

Güven damgası şartları arasında yer alan ilgili mevzuata uygunluk şartlarından herhangi birine aykırı hareket etmesi, bu aykırılığın süre verilerek ortadan kaldırılmasının mümkün olmaması ve TOBB’un iki defa yazılı uyarısına rağmen aynı aykırılığı tekrarlaması halinde güven damgası iptal edilmektedir. Söz konusu aykırılık sebebiyle güven damgasının iptali halinde ad-soyad veya unvanı, elektronik ticaret ortam bilgisi ve iptal gerekçesi TOBB’un internet sitesinde 1 yıl süreyle yayımlanır ve hizmet sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcı 1 yıl süreyle güven damgası başvurusunda bulunamaz.

Ayrıca, güven damgasının bir takvim yılı içinde üçüncü defa askıya alınmasını gerektiren bir aykırılığın tespit edilmesi, güven damgası tahsis şartlarına ilişkin eksik bilgi veya yanıltıcı belge verdiğinin tespit edilmesi hallerinde hizmet sağlayıcının güven damgası iptal edilmektedir. Yine, bu aykırılıklar sebebiyle güven damgasının iptali söz konusu olursa güven damgası iptal edilen hizmet sağlayıcının ad-soyad veya unvanı, elektronik ticaret ortam bilgisi ve iptal gerekçesi TOBB’un internet sitesinde 1 yıl süreyle yayımlanır ve hizmet sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcı 1 yıl süreyle güven damgası başvurusunda bulunamaz. Güven damgası tahsis şartlarına ilişkin eksik bilgi veya yanıltıcı belge verdiğinin tespit edilmesi halinde iptal edilen güven damgalarında bu süre 3 yıl olarak belirlenmiştir.

Hizmet sağlayıcının veya aracı hizmet sağlayıcının iflası da güven damgasının iptali sebepleri arasında sayılmaktadır. iflas sebebiyle güven damgasının iptal edilmesi halinde itibarın iadesi sağlanana kadar hizmet sağlayıcı veya aracı hizmet sağlayıcı güven damgası başvurusunda bulunamamaktadır.

Güven damgası iptal edilen hizmet sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcının elektronik ticaret ortamından güven damgası kaldırılır.

Genel Değerlendirme

Gelişen teknoloji ile birlikte elektronik ticaretin hızlı bir şekilde yaygınlaşması, bilgisayar kullanımının ve çevrimiçi işlemlerin giderek artması ile fiziken bir araya gelinmeden elektronik ticari faaliyetlerin yükselişe geçmesi; ürün çeşitliliğinin artmasına ve ürün kalitesinin yükselmesine olanak sağlamıştır. Sağladığı olanaklarla hızlanan ticari faaliyetlerin özellikle ödeme sistemleri konusunda alıcılar veya tüketiciler nezdinde tereddüt yarattığı aşikârdır.

Güven damgası sisteminin getirilmesi ile, elektronik ticaret faaliyetlerinde güven ortamının sağlanması amacıyla Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından büyük bir adım atılmıştır. Elektronik ticaret pazarında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişilerin tüketiciler ve alıcılar nezdinde ticari faaliyetin güvenli ortamda sağlanabilmesi için güven damgasını tahsis etmeleri önem taşımaktadır.

Her geçen gün iş hacmi artan elektronik ticaret pazarında faaliyet gösteren gerçek ve tüzel kişiler, Bakanlık tarafından yetkilendirilen güven damgası sağlayıcılarına, bu aşamada tek yetkili Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’ne yapacakları başvuru üzerine güven damgası tahsis edebilirler. Belirtmek gerekir ki; hiçbir kurum tarafından Bakanlık tarafından yetkilendirilmeden güven damgası hizmeti verilemez güven damgası izlenimi verecek hiçbir işaret tahsis edilemez ve kullanılamaz. Yurt dışında yerleşik olan ve yurt dışından güven damgası hizmeti veren gerçek veya tüzel kişilerce verilen güven damgasının kullanımı bu kuralın istinası olarak kabul edilmiştir.

Günümüz itibariyle güven damgası tahsis etmiş elektronik ticaret pazarında faaliyet gösteren gerçek veya tüzel kişi henüz bulunmamaktadır. TOBB’a gerçekleştirilen başvurular değerlendirme aşamasında olup, yakın zamanda güven damgası tahsisi başladığında internet siteleri üzerinden alışveriş daha güvenilir bir ortamda gerçekleştirilecektir.