1. HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI (H. A. G. B.)

NEDİR?

Yürütülen bir yargılama neticesinde; mahkemenin ulaştığı kanaat doğrultusunda vermiş olduğu karara hüküm denir. Ceza yargılamasında, sanığın işlediği iddia olunan suça konu eylemi hakkında yürütülen kovuşturmanın sonucunda da mahkemece CMK Md. gereği: ‘‘Beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, mahkûmiyet, güvenlik tedbirine hükmedilmesi, davanın reddi ve düşmesi kararı’’ hükümlerinden biri verilir. Ancak 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda yapılan 6.12.2006 tarih ve 5560 sayılı Kanun değişikliği ile bu hususta bir düzenlemeye gidilmiştir. Sanık lehine yapılan bu düzenlemeye göre mahkeme; koşulları oluştuğu takdirde, yargılama sonucunda sanık hakkında verdiği hükmü açıklamayabilir.

tanımı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 231.

Maddesinin 5. Fıkrasında: ‘‘Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır.

Hükmün geri bırakılması, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.’’ şeklinde yapılmıştır. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere; şartları oluştuğu takdirde, mahkemece yürütülen yargılama neticesinde sanık hakkında iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezasına hükmedilirse mahkeme bu hükmü açıklamayabilir. Yani iki yılın üzerindeki hapis cezaları için H.A.G.B.

kararı uygulama alanı bulamayacaktır.

Mahkeme tarafından H.A.G.B.

kararı verildiği takdirde; CMK Md. 231/8 gereği sanık hakkında beş yıllık bir denetim süresi tayin edilir. Sanık bu beş yıllık denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlemez ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranırsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir. (CMK Md. 231/10) Sanık, denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlerse veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranırsa, mahkeme hükmü açıklar.(CMK Md. 231/ 11)

2. H.A.G.B. KARARININ UYGULANABİLMESİNİN KOŞULLARI

Kanun koyucu Hükmün Geri Bırakılması kararının uygulanabilmesini bir takım koşullara bağlamıştır. Bu koşullar gerçekleşmediği takdirde H.A.G.B. kararı verilemeyecektir.

1. Sanığın Kendisi Hakkında H.A.G.B. Kararı

Uygulanmasını Kabul Etmesi Kanun koyucu; sanık hakkında H.A.G.B. kararı uygulanmasını, öncelikle sanığın bu durumu kabulü şartına bağlamıştır. CMK Md. 231/6c gereği: ‘‘Sanığın kabul etmemesi hâlinde, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.’’ Bu nedenle diğer koşulların tümü sağlansa bile eğer sanık, kendisi hakkında H.A.G.B. kararı verilmesini kabul etmiyorsa mahkemece Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararı verilemez.

2. Sanığın Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan

Mahkûm Olmamış Bulunması (CMK Md. 231/6-a) Sanık hakkında H.A.G.B. kararı verilebilmesi için ‘‘Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması’’ gerekmektedir.

Ancak hakkında taksirli bir suçtan mahkûmiyet kararı bulunması bu bakımdan herhangi bir engel teşkil etmeyecektir. Kanun koyucu bu madde ile H.A.G.B. kararının kötüye kullanılmasının önüne geçmeyi amaçlamıştır.

Zira H.A.G.B. kararı, ilk kez kasten suç işleyen sanığın ceza almasına engel olarak ve onu denetim altına alarak ikinci bir şans vermektedir.

3. Mahkemece Sanığın Kişilik Özellikleri

ile Duruşmadaki Tutum ve Davranışları Göz Önünde Bulundurularak Yeniden Suç İşlemeyeceği Hususunda Kanaate Varılması (CMK Md. 231/6-b) Sanık hakkında H.A.G.B.

kararı verilebilmesinin şartlarından biri de; Zira yukarıda değindiğimiz üzere H.A.G.B.

kararı sanığa verilen ikinci bir şanstır. Bu nedenle de mahkeme sanığın işlediği suçtan pişman olup olmadığını, ileride yeniden suç işleme potansiyelinin bulunup bulunmadığını gözlemeyerek bu hususta kanaat edinmeye çalışır.

4. Suçun İşlenmesiyle Mağdurun veya

Kamunun Uğradığı Zararın, Aynen İade, Suçtan Önceki Hale Getirme veya Tazmin Suretiyle Tamamen Giderilmesi (CMK Md. 231/6-c) Nihayet kanun koyucu H.A.G.B. kararının verebilmesi için işlenen suçtan dolayı meydana gelen zararın giderilmesi koşulunu aramaktadır. Bu hususta sanığa; ‘‘ Aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin ’’ şeklinde seçim hakkı sunulmuştur. Sanık tarafından işlenen suç dolayısıyla zarara uğratılan tarafın zararı giderilmediği takdirde mahkemece H.A.G.B. kararı verilmeyecektir.

3.HÜKMÜN AÇIKLANMASININ GERİ BIRAKILMASI KARARININ SONUÇLARI

Mahkeme tarafından sanık hakkında H.A.G.B.

kararı verildikten sonra bu karar bir takım sonuçlar doğuracaktır.

Zira bu kararın verilmesiyle birlikte sanık, beş yıllık bir denetime tabi tutulur. Bu denetim gereği; sanığın karardan itibaren beş yıl boyunca kasıtlı bir suç işlememesi gerekmektedir.

Bununla birlikte mahkeme CMK Md. 231/8 – a, b ve c gereği; beş yıllık denetim süresi boyunca bir yılı geçmemek üzere sanığın;

  • Bir meslek veya sanat sahibi olmaması halinde, meslek veya sanat sahibi olmasını sağlamak amacıyla bir eğitim programına devam etmesine,
  • Bir meslek veya sanat sahibi olması halinde, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılmasına,
  • Belli yerlere gitmekten yasaklanmasına, belli yerlere devam etmek hususunda yükümlü kılınmasına ya da takdir edilecek başka yükümlülüğü yerine getirmesine karar verebilir.

1. H.A.G.B. Koşullarının İhlal Edilmemesinin

Sonuçları CMK Md. 231/10 gereği: ‘‘Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere uygun davranıldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak, davanın düşmesi kararı verilir.’’ Yani sanık denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlemez, denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere de aykırı davranmazsa geri bırakılan hüküm açıklanmayacak ve sanık hakkında hukuki bir sonuç doğurmayacaktır.

Diğer bir deyişle sanık sanki bu suçu hiç işlememiş gibi sayılacaktır. Burada değinilmesi gereken önemli bir husus; sanık tarafından beş yıllık denetim süresi içerisinde taksirle işlenen suçun H.A.G.B. koşullarını ihlal etmeyeceğidir.

Kanun koyucu ihlalin oluşabilmesi için kasti bir suç işlenmesi gerektiğini madde metninde açıkça belirtmiştir.

2. H.A.G.B. Koşullarının İhlal Edilmesinin

Sonuçları CMK Md. 231/11 gereği: ‘‘Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülüklere aykırı davranması halinde, mahkeme hükmü açıklar. Ancak mahkeme, kendisine yüklenen yükümlülükleri yerine getiremeyen sanığın durumunu değerlendirerek; cezanın yarısına kadar belirleyeceği bir kısmının infaz edilmemesine ya da koşullarının varlığı halinde hükümdeki hapis cezasının ertelenmesine veya seçenek yaptırımlara çevrilmesine karar vererek yeni bir mahkûmiyet hükmü kurabilir.’’ Kanun metninde de belirtildiği üzere; sanık, denetim süresi içerisinde kasten yeni bir suç işlerse ya da denetimli serbestlik tedbirlerine aykırı davranırsa mahkeme hükmü açıklar. Sanığın kasten yeni bir suç işlediği ve bu suçun cezasının kesinleştiği varsayımında; hakkında geri bırakılma kararı verilmiş hüküm de açıklanıp kesinleştiğinde sanık, her iki suçtan da ayrı ayrı cezalandırılır.

4. H.A.G.B. KARARINA İTİRAZ

CMK Md. 231/12 gereği: ‘‘Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması kararına itiraz edilebilir.’’ H.A.G.B. kararına karşı itiraz, tefhim (yüze okuma) ya da tebliğden itibaren yedi gün içerisinde, hükmü veren mahkeme eğer Asliye Ceza Mahkemesi ise; hükmü veren mahkemenin yargı çevresindeki Ağır Ceza Mahkemesine, Ağır Ceza Mahkemesi ise numara olarak kendisini izleyen daireye yapılır.

H.A.G.B.

kararına karşı sanık, savcı ya da dava konusu suçun mağduru/ suçtan zarar göreni itiraz edebilir. İtirazın yapıldığı mahkeme; dosyayı sadece CMK Md.231/6 ‘da sayılan koşulların gerçekleşip gerçekleşmediği yönünden inceler. Davanın esasına ilişkin bir incelemede bulunmaz.

Bu inceleme sonucunda itirazı haklı bulursa kararı düzeltmesi için dosyayı esas mahkemesine geri gönderir. Yapılan itirazı haklı bulmadığı takdirde başvuruyu reddeder ve sanık hakkında verilmiş olan H.A.G.B kararı kesinleşir. Bununla birlikte; H.A.G.B. kararları, taraflara tebliğ veya tefhiminden itibaren yedi gün içerisinde itiraz edilmediği takdirde de kesinleşir.

5. UYGULAMADA H.A.G.B. VE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

H.A.G.B.

kararı uygulamada çok sık karşılaşılan bir karardır. İlk kez işlenen kasti suçlarda ya da taksirli suçlarda, sanığa ceza vermektense ikinci bir şans verebilmek adına şartları gerçekleştiği takdirde mahkemelerce sıklıkla uygulanmaktadır. Ancak bazı hallerde bu kararın uygulanmasında yaşanan bir takım belirsizlikler ve sorunlar ortaya çıkmaktadır.

1. H.A.G.B. Kararını Kabul veya Ret Sorunu

H.A.G.B.

kararının uygulanabilmesi için, sanığın bu hususu açıkça kabul etmesi gerekmektedir. Şahsa sıkı sıkıya bağlı bir hak olduğu için mahkemece sanığın kendisinin bu yöndeki beyanı talep edilmektedir. Dolayısıyla sanığın avukatının vermiş olduğu kabul ya da ret beyanının geçerliliği uygulamada tartışmalıdır. Hakkında kovuşturma yürütülen sanığa mahkeme; ifadesini aldığı esnada H.A.G.B. kararının ne olduğunu açıklar, lehine bir uygulama olduğunu belirtir ve ardından da ceza aldığı takdirde uygulanmasını kabul edip etmeyeceğini sorar. Ancak burada başka bir sorun ortaya çıkmaktadır. Mahkemece bu teklif henüz kovuşturmanın başında yapıldığı için, sanıkta sanki H.A.G.B. kararını kabul etmek, peşinen suçu işlediğini kabul etmek gibi bir his uyandırmaktadır. Bu nedenle de lehe bir durum olmasına rağmen, zaman zaman sanık tarafından bu hak kullanılmaktan imtina edilmektedir. Hâlbuki sanığın kendisi hakkında H.A.G.B. kararının uygulanmasını kabul etmesi, hakkında beraat kararı verilmesine herhangi bir engel ya da etki oluşturmayacaktır.

2. Hakkında H.A.G.B. Kararı Verilmiş Sanık Hakkında Yeniden H.A.G.B. Kararı Verilmesi Sorunu

Mahkemece hakkında H.A.G.B. kararı verilmiş olan sanık, denetim süresi içerisinde kasıtlı olmayan yeni bir suç işlerse, bu husus mevcut H.A.G.B. koşullarını ihlal etmeyeceği gibi, şartları meydana getirdiği takdirde sanık hakkında yeni bir H.A.G.B. kararı verilmesine engel olmayacaktır. Ancak denetim süresi içerisinde sanık yeni bir kasıtlı suç işlerse; mevcut H.A.G.B. kaldırılarak hüküm açıklanacağı gibi, hakkında yeni bir H.A.G.B. kararı da verilmeyecektir.

3. Hakkında H.A.G.B. Kararı Verilen Sanığın H.A.G.B. Kararı Verilmeden Önce İşlediği Kasıtlı Bir

Suçtan Denetim Süresi İçerisinde Mahkum Olması Sorunu Sanık hakkında H.A.G.B. Kararı verildiğinde beş yıllık denetim süresi başlamaktadır. Hakkında geri bırakılmasına karar verilen hükmün denetim süresi sonunda düşmesi için, sanığın bu beş yıllık süreçte yeni bir kasti suç işlememesi gerekmektedir. Bu nedenle sanığın denetim süresinden önce işlemiş olduğu bir suçtan, denetim süresi içinde mahkûm olması, bir denetim ihlali sayılmayacak, bu durumun H.A.G.B. kararına da herhangi bir etkisi olmayacaktır.