1. Giriş

Dünyanın birçok ülkesi, ülkelerine yabancı yatırımcılar çekmekiçin çalışmalaryapmaktadır. Türkiye, son yıllarda yaşanan savaşlar ve iş imkanlarından dolayı mülteci göçleri alması, yabancılara bazı şartlarda vatandaşlık vermesi ve iş hacminin büyümesiyle büyük bir pazara sahip olmuştur. Türkiye’de çalışan insanların emeklerinin çok olması fakat karşılığının alınamaması ve sermayenin az olması sebebiyle Türkiye’nin yabancı para birimlerine ihtiyacı olmaktadır. Aynı zamanda yabancıların diğer ülkelerde yaptıkları ticaretlerde, olası bir uyuşmazlık durumunda başvurduğu “tahkim” yolu, Türkiye’nin de kendini hukuki anlamda geliştirdiği ve başarıyla ilerlediği bir çözüm yöntemidir.

2. Yabancılar İçin Çıkarılan Kanunlar ve Vatandaşlık

Yabancıların Türkiye’de şirket kurması ve ticari faaliyetlerini sürdürebilmesi için 1954 yılında “6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu” mevzuatı yayımlandı fakat mevzuatın ve günün koşullarının yeterli olamaması sebebiyle yeni bir kanun hazırlanması gerekti. Turkiye’ye gelen yatırımcıların malvarlığını, haklarını korumak, uluslararası alanda problemlerle karşılaşmamak ve düzgün bir zemine dayandırmak için 2003 tarihinde “8469 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu” çıkarılmıştır. Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu (“Kanun”) 4875 sayılı Kanun’a göre, Türkiye’de yerleşik olarak bulunmayan Türk vatandaşları yabancı yatırım statüsüne girmektedirler. Kanun’a dayanak olarak çıkartılan “Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu Uygulama Yönetmeliği” (“Yönetmelik”) 18. maddesine göre: “Yurt dışında ikamet ettiğini çalışma veya ikamet izni ile belgeleyen Türk vatandaşları, Kanunun uygulanması bakımından yabancı yatırımcı sayılırlar.”

Ayrıca Kanun’un 2. maddesi; Türkiye’de tebligat adresi bulunan, Türk Ticaret Siciline kayıtlı ve ortakları yabancı olan şirket yabancı şirket sayılmamaktadır. Yabancı şirket sayılması veya yabancı yatırımcı sayılması için, tüzel kişiliğin Türkiye dışındaki ülkelerde, kendi ülkelerinin kanunlarına göre kurulması gereklidir.

Yabancı gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye’de şirket türleri bakımından bir sınırlandırmaya tabi değillerdir. 12 Ocak 2017 tarihinde kanunla kabul edilen ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile 1 (bir) milyon Amerikan Doları değerinde ev alanlar, aldığı evi 3 (üç) yıl elinde tutması durumunda Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı alabilmekteydi. 2017’den beri yurtdışından Türkiye’ye ev almaya gelen yabancılar, Türkiye’de yaşamalarıyla beraber yatırım yapmaya da istekli oldular. Gıda, ilaç, inşaat vb. alanlarda yatırımlar yapmaya başladılar.

3. Şirketler

Kanun’a göre, Türkiye’de yabancı yatırımcıların kuracakları şirket türü ile ilgili bir sınırlandırmaya tabi değillerdir. Yönetmeliğin 17. maddesi; yabancı yatırımcıların kurabilecekleri şirketleri Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanununda düzenlenen şirketler olduğunu belirtmiştir. Yabancıların mevcut bir anonim veya limited şirketi satın almak veya sıfırdan şirket kurup yatırım yaparak büyümeye çalışabilirler. Anonim Şirketin kuruluşu için 50.000 (elli bin) Türk Lirası, Limited Şirketin kuruluşu için 10.000 (on bin) Türk Lirası asgari para gerekmektedir. Anonim şirketlerde, payların ekonomik bir karşılığı vardır. Pay sayısı ve payın ekonomik değeri ile çarpılması sonucu şirketin sermayesi ortaya çıkar. Şirketin ne kadar payı olduğu kurucular tarafından belirlenir. Pay sahipleri isterse, hisse senetleri çıkartılabilir. Bir veya birden fazla ortakla şirket kurulabilir. Şirketin değerinin yükselmesi için halka açılma Anonim şirketlerde bulunmaktadır. Halka açık şirketlerde ortak sayısı artmaktadır. Ortak sayısında azami bir sınır bulunmamaktadır fakat ortakların sayısının 500’ü (beş yüz) aşması durumunda şirket halka açılmış sayılmaktadır. Limited Şirketlerin Anonim Şirketlerden bazı farkları ise, en fazla 50 (elli) ortak olabilir. Asgari sermayesi en az 10.000 (on bin) Türk Lirasıdır. Ortaklara kar payı avansı dağıtılabilir. Ek olarak, kooperatifler Türk Ticaret Kanunu’na göre düzenlendiği için yabancı yatırımcılar kooperatife ortak olma ve kooperatif kurma hakları da vardır. Ayrıca yabancıların Türkiye’de çalışmak istemesi ve izne bağlanması 4817 sayılı “Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun” kapsamına girmektedir.

4. Şirketlere Ortak Olma Yolları

Türk vatandaşlarına ait şirketlere ortak olmak isteyen yabancıların, şirketi satın almaları veya birleşme yoluyla ortak olma imkanları vardır. Şirkete yabancı ortağın ortak olması halinde 4875 sayılı Kanun’a tabi olurlar. Şirketi satın alma işlemi; bir şirketin malvarlıklarıyla beraber hisselerinin, farklı bir şirket tarafından satın alınmasıdır. Birleşme yolu; farklı sektörden veya aynı sektörden şirketlerin bir grup/çatı altında bir araya gelerek birleşmesidir. Yabancıların sıfırdan şirket kurarak vatandaşlık almasından bahsetmek gerekirse; “istinai yol” ile vatandaşlık kazanabilirler. Bunun yolu; en az 50 (elli) kişilik istihdam oluşturması gerekmektedir. Yabancıların Türkiye’de şirket kurması için istenen belgelerin temin edilmesi ve sürecin uzun sürmesi zorlu bir işlemdir. İstenen evraklarının bazılarını belirtmek gerekirse; pasaportların Türkiye’deki yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercümesi ve noter tasdiki, vatandaşı olduğu ülkenin vergi kaydının apostili gerekmektedir.

5. Sonuç

Türkiye, yabancı yatırımcıları ülkenin menfaati için önemli görmektedir ve bu nedenle yabancı yatırımcıları çekmek için çeşitli düzenlemeler yapmıştır. Kanun, doğrudan yabancı yatırımcılar için hazırlanmış ilişkin yasal bir metindir. Ayrıca yatırımcıları çekmek için bazı kuruluşlar ve bakanlıklarda yetkili merciler yatırım anlaşmaları imzalamışlardır. Yapılacak şirket kuruluşları ve şirketlere ortak olunması Türkiye’deki istihdamı, ticari ilişkileri ve ülke ekonomisini arttırmaya devam edecek ve yabancı yatırımları ülkemize çekmeye devam edecektir. Yabancıların Türkiye’de Türk Ticaret Kanunu’nda (“TTK”) bahsi geçen şirket türlerini kurması mümkündür. Şirket türlerine göre, idari izinler, talepler ve mevzuat değişiklik göstermektedir. Yabancıların gerekli izinleri almadan, Türkiye’de şirket kurmaya çalışması cezai yaptırımlara tabidir.