Giriş

Yazımızın içeriğine girmeden önce sorulması gereken “Siber zorbalık nedir?” sorusudur. Siber zorbalık en basit hali ile dijital teknolojiler kullanılarak gerçekleştirilen zorbalıktır. Bu tür zorbalıklar sosyal medyada, mesajlaşma platformlarında, oyun platformlarında ve cep telefonlarında görülebilir. Bugün siber zorbalık olarak genel kabul gören davranışlar arasında bireylerin görüntülerini izinsiz olarak çekip paylaşmak, sosyal medya platformlarından bireyleri aşağılayıcı, alay edici, tehditkâr ve cinsel içerikli mesajlar göndermek, kişisel bilgileri rıza olmadan paylaşmak, sosyal medya platformları üzerinden birisi hakkında dedikodu yaymak ve insanlar hakkında karalayıcı bilgiler dolaşıma sokmak gibi eylemler yer alıyor. 1

II. Siber Zorbalığın Psikolojik ve Sosyal Etkileri

Zorbalık, özellikle çevrim içi ortamda gerçekleştiğinde, istenmedik bir şekilde tanımadıklarınız da dahil olmak üzere geniş bir çevrenin ilgisini çekebilir. Çocukların erken yaşta zihinsel ve fiziksel sağlığını olumsuz yönde etkileyen sorun olarak görülmekte olan siber zorbalık, hem mağdur hem de zorbalık yapan için olumsuz sağlık problemleri ile ilişkilendirilmektedir. Her iki grupta zihinsel ve fiziksel problem yaşamalarının yanında okulda kendilerini güvensiz hissedebilmektedirler. Siber zorbalığa maruz kalan gençlerde uyku güçlüğü, tekrarlayan karın ağrısı ve baş ağrısı görülme olasılıklarının yüksek olduğu; mağdur olmayan akranlarına göre de kaygı, korku, öfke, depresyon ve intihar düşünceleri, benlik saygısında düşme, okul devamsızlığı gibi problemlerin daha fazla olduğu belirtilmektedir. Böyle bir durum ortaya çıktığında, olay hoşunuza gitmemişse buna katlanmak zorunda değilsiniz. Kendinizi kötü hissediyorsanız ve eylem sona ermiyorsa o zaman yardım almakta yarar vardır. Siber zorbalığın durdurulması yalnızca zorbalık edenleri ihbar etmekle değildir; aynı zamanda herkesin çevrim içi ortamda ve gerçek hayatta saygıyı hak ettiğini kabul etmekle ilgilidir.

Ülkemizde her 4 çocuktan 1’i siber zorbalığa maruz kalmaktadır. 2 Siber zorbalık ile mücadele de ilk olarak ailenin ve yakın çevrenin bunu fark etmesi önem arz etmektedir. Çocuklar siber zorbalık mağduru olduğunda aileleri veya öğretmenleriyle konuşma konusunda çekimser tavırlar sergilerler. Olan biteni anlattıklarında, internet ve teknoloji kullanım özgürlüklerinin kısıtlanacağını düşünürler. Bunu önlemek için çocuklar ile siber zorbalık hakkında konuşmalı, bunun yaygın ve herkesin başına gelebileceği bir şey olduğundan bahsedilmesi gerekmektedir. Çocukların internet ve teknolojinin faydalı kullanımı hakkında daima yönlendirilmeli. İnternetin güvenli kullanımına ilişkin temellerden bahsederek ve dijital dünyadaki hareketlerin takip edilmesi dikkat edilmesi gereken bir önlemdir.

III. Hukuki Sonuçları

Siber zorbalığa karşı bir cezai yaptırımın uygulanması için “siber zorbalık” tanımı içerisindeki fiilin öncelikle 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve ilgili mevzuat bakımından “suç” teşkil eden bir fiil olması gerekiyor. İntihara yönlendirme (m. 84), eziyet (m. 96), tehdit (m. 106), ayırımcılık (m. 122), kişilerin huzur ve sükununu bozma (m. 123), hakaret veya sövme (m. 125), haberleşmenin gizliliğini ihlal (m. 132) (Özel yaşamını izlenmesi ve kişinin iletişimine müdahale edilerek içeriğinin alay konusu edilmesi halinde), kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması (m. 133), özel hayatın gizliliğinin ihlali (m. 134), kişisel verilerin kaydedilmesi (m. 135), verileri yok etmeme (m. 138) gibi bir çok ceza maddesi kapsamına girecek türden siber zorbalık fiilinin oluşabileceğini söylemek mümkün.

Verilere göre Türkiye’de 2017 yılında Samsung Türkiye ve BTK tarafından yapılan bir çalışmaya göre, siber zorbalığa maruz kaldığını söyleyenlerin oranı yüzde 20 olarak gözükmektedir. Aynı araştırmada, öğrencilerin yüzde 11,64’ü siber zorbalığa maruz kaldığını söylerken, yüzde 10,13’ü ise siber zorbalık yaptığını ifade etti. Siber ortamda sözlü tacize maruz kalanların oranı ise yüzde 25,4. 3

IV. Zorbalığa Karşı Hukuki ve İdari Başvuru Yolları

Siber zorbalığa karşı en kolay uygulanabilecek yol Bilişim Teknolojileri Kurumu’na ait olan ALO 166 İnternet Bilgi İhbar Hattı’nı arayıp nasıl bir durumla karşı karşıya olunduğunu bildirmek. 4 Bu hat aranarak karakol veya savcılıklara nasıl ulaşılacağı konusunda da yönlendirme alınabilir. Bunun dışında doğrudan karakollara veya Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikayette bulunarak da suç içeren siber zorbalık fiilleri bildirilebilir. Güvenliğiniz ya da çevrimiçiyken ortaya çıkan bir şey sizi endişelendiriyorsa hemen güvendiğiniz bir yetişkinle konuşun ya da kendi ülkenizde size yardımcı olacak Uluslararası Çocuk Yardım Hattıyla ilişkiye geçin. Pek çok ülkede ücretsiz olarak arayabileceğiniz ve kimliğinizi açıklamadan bir ilgiliyle konuşabileceğiniz yardım hatları bulunmaktadır. 5

DİPNOT

  1. Siber Zorbalık: Nedir ve Nasıl Önlenir? yazısı için bkz. https://www.unicef.org/turkiye/siber-zorbal%C4%B1k-nedir-ve-nas%C4%B1l-%C3%B6nlenir (E.T. 10.06.2023).
  2. Kavurucu Ö / Küçük L. (2021), “Çağın Gelişen Sorunu Siber Zorbalık: Çocuk ve Ergenlerde Siber Zorbalığı Önleme”. Medical Research Reports, 4(3):50-56.
  3. Okullarda “Siber Zorbalığa Karşı Farkındalık” Psikoeğitimi hakında bkz. https://orgm.meb.gov.tr/www/okullarda-siber-zorbaliga-karsi-farkindalik-psikoegitimi/icerik/2132 (E.T. 10.06.2023).
  4. Bu konuda ayrıntılı bilgi için bkz. https://www.zorbaligiengelle.org/sikca-sorulan-sorular/ (E.T. 10.06.2023).
  5. https://www.guvenliweb.org.tr/,https://www.guvenlicocuk.org.tr/,https://www.siberay.com/siberzorbalik (E.T.
  6. .06.2023).

KAYNAKÇA