Bir İnfaz Hukuku kurumu olan ve Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenen ‘‘Hapis Cezasının Ertelenmesi’’, koşulları sağlandığı takdirde; sanık hakkında mahkemece verilmiş olan iki yıl ( özel hallerde üç yıl ) ve daha kısa süreli hapis cezasının cezaevinde infaz edilmeyerek, mahkemece belirlenecek denetim süresinin sonunda infaz edilmiş sayılması anlamına gelmektedir.

A) HAPİS CEZASININ ERTELENEBİLMESİNİN ŞARTLARI

Hapis Cezasının Ertelenmesi TCK md. 51’de: ‘‘İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş olan kişiler bakımından üç yıldır.’ şeklinde tanımlanır. Bu kurumun uygulanabilmesi için TCK’nın 51. maddesinde bir takım şartlar sayılmıştır.

a) Daha Önce Kasıtlı Bir Suçtan Üç Aydan Daha Fazla Hapis Cezasına Mahkûm Edilmemiş Olma ( TCK md. 51/1-a)

Hapis cezasının ertelenebilmesinin koşullarından ilki, hakkında erteleme kararı verilecek olan sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan daha fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmasıdır. Önemle belirtmek gerekir ki bu durum taksirle işlenmiş suçlar açısından geçerli değildir. Yani kasten işlenen bir suçtan dolayı hakkında üç aydan fazla kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunan sanığın cezasının ertelenme olanağı yoktur.

b) İşlediği Suçtan Dolayı İki Yıl veya Daha Az Süreyle, Fiili İşlediği Sırada On Sekiz Yaşını Doldurmamış Veya Altmış Beş Yaşını Bitirmiş Olan Kişiler Bakımından Üç Yıl Veya Daha Az Süreyle Hapis Cezasına Mahkûm Olma (TCK md. 51)

Hapis cezasının ertelenmesi; ancak belirli sürelerdeki hapis cezaları için uygulanabilir. Bu süreler de TCK md. 51’de kesin olarak belirlenmiştir. Suçu işlediği sırada on sekiz yaşının altında veya altmış beş yaşının üzerinde olan kişiler için üç yıl veya daha az süreli, on sekiz – altmış beş yaş arasında kalan kişiler için ise iki yıl veya daha az süreli hapis cezaları ertelenebilir. Ayrıca ister doğrudan doğruya verilmiş olsun ister para cezasından çevrilmiş olsun, adli para cezalarının ertelenmesi mümkün değildir. Ayrıca bir sanık hakkında hem hapis cezası hem adli para cezası verildiği durumda, adli para cezası ertelenemezken, hapis cezasının ertelenmesine karar verilebilir. Yine birden fazla işlenen suçlarda şartları her biri için ayrı ayrı değerlendirilmek kaydıyla, her bir suç için ayrı ayrı erteleme kararı verilebilir.

c) Suçu İşledikten Sonra Yargılama Sürecinde Gösterdiği Pişmanlık Dolayısıyla Tekrar Suç İşlemeyeceği Konusunda Mahkemede Bir Kanaatin Oluşması (TCK md. 51/1-b)

Hapis cezasının ertelenmesi, sanığın talebine bağlı bir durum ya da sanık için tanınan bir hak değildir. Uygulanıp uygulanmaması tamamen hâkimin kanaatindedir. Öyle ki şartlar oluşsa dahi hâkim, cezayı ertelemeyebilir. Ancak hapis cezasının ertelenmesinin en önemli koşullarından biri de yargılama sürecinde mahkemede sanığın pişmanlığına ve dolayısıyla da yeniden suç işlemeyeceğine dair bir kanaatin oluşmasıdır. Diğer şartlar mevcut olsa bile mahkeme; sanığın işlediği suçtan dolayı pişman olduğuna ve yeniden suç işlemeyeceğine kanaat getirmezse hapis cezasını ertelemeyecek ve cezanın infaz kurumunda çektirilmesine karar verecektir.

d) Mahkeme, Cezanın Ertelenmesini Belirli Bir Koşula Bağlayabilir (TCK md. 52)

Mahkemece hapis cezasının ertelenmesi belirli bir koşula bağlanabilir. Ancak bu durum kesinlik arz etmez. Yani mahkeme her erteleme kararını özel bir koşula bağlamak zorunda değildir. Mahkemece aranan zorunlu koşullar yukarıda saydığımız kanuni koşullardır. TCK md. 52’ye göre: ‘‘Cezanın ertelenmesi, mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, suçtan önceki hale getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi koşuluna bağlı tutulabilir. Bu durumda, koşul gerçekleşinceye kadar cezanın infaz kurumunda çektirilmesine devam edilir. Koşulun yerine getirilmesi halinde, infaz hâkimi kararıyla hükümlü infaz kurumundan derhal salıverilir’’. Madde metninden de anlaşılacağı üzere; bazı durumlarda mahkemece cezanın ertelenmesi, ‘‘Hırsızlık suçunda çalınan eşyanın mağdura iadesi, mala zarar verme suçunda kırılan camın yaptırılması, kasten yaralama suçunda mağdurun hastane masraflarının karşılanarak uğradığı maddi zararın tazmin edilmesi’’ gibi koşullara bağlanabilir. Eğer koşul yargılama aşamasında henüz karar verilmeden gerçekleşmişse mahkemece hapis cezası ertelenebilir. Ancak karar verilip de kesinleştiği an itibarıyla zarar giderilmemişse; sanığa verilen hapis cezası, ceza infaz kurumunda çektirilir. Ancak hükümlü cezaevine girdikten sonra koşul yerine getirildiği takdirde derhal salıverilir ve hakkında verilen cezai hükmün infazı ertelenir.

B) HAPİS CEZASI ERTELENDİKTEN SONRA UYULMASI GEREKEN YÜKÜMLÜLÜKLER

Mahkemece hapis cezasının ertelenmesine karar verildikten sonra uyulması gereken bir takım yükümlülükler bulunmaktadır. Bu yükümlülükler ihlal edildiği takdirde, TCK md.51/7 gereği: “Ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine infaz hâkimliğince karar verilir”.

a) Denetim Süresince Kasıtlı Bir Suç İşlememek

Hükümlü hakkında cezanın ertelenmesi kararı verildikten sonra mahkemece bir denetim süresi belirlenir. TCK md. 51/3 gereği bu denetim süresi en az bir yıl en çok üç yıl olmakla birlikte alt sınır, sanık hakkında verilen hapis cezasının süresinden az olamaz. Örneğin; 1 yıl 6 ay hapis cezası almış bir hükümlü hakkında denetim süresi 1 yıl 6 ay’dan az olamaz. Hükümlü, mahkemece belirlenen denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlediği takdirde infazı ertelenen hapis cezasının bir kısmının ya da tamamının infaz kurumunda çektirilmesine karar verilir. Bu durum taksirle işlenebilen suçlar bakımından geçerli değildir.

b) Denetim Süresince Belirlenmiş Olan Yükümlülüklere Uymamak

Hükümlü hakkında hapis cezasının ertelenmesine karar verildikten sonra, denetim süresi boyunca uygulanmak üzere mahkemece bir takım ek yükümlülükler getirilebilir. Bu yükümlülükler TCK md.51/4’te sınırlı olarak sayılmıştır. Bunlar;

  • Bir meslek veya sanat sahibi olmayan hükümlünün, bu amaçla bir eğitim programına devam etmesi,
  • Bir meslek veya sanat sahibi hükümlünün, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında ücret karşılığında çalıştırılması,
  • On sekiz yaşından küçük olan hükümlülerin, bir meslek veya sanat edinmelerini sağlamak amacıyla, gerektiğinde barınma imkanı da bulunan bir eğitim kurumuna devam etmesi olarak belirlenebilir.

Mahkemece belirlenen bu yükümlülüklere denetim süresi boyunca uyulması zorunludur. Aksi takdirde İnfaz Hâkimliğince ertelenen cezanın kısmen veya tamamen infaz kurumunda çektirilmesine karar verilir. Ayrıca TCK md.51/5 gereği: “Mahkeme, denetim süresi içinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklardan kurtulmasını ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur;eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya nezdinde çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir”.

Yukarıda da aktardığımız gibi; denetim süresi boyunca bu ek yükümlülüklere hükmedip hükmetmemek mahkemenin takdirindedir. Zira TCK md. 51/6 gereği: ‘‘Mahkeme, hükümlünün kişiliğini ve sosyal durumunu göz önünde bulundurarak, denetim süresinin herhangi bir yükümlülük belirlemeden veya uzman kişi görevlendirmeden geçirilmesine de karar verebilir.’’

C) HAPİS CEZASININ ERTELENMESİNİN NETİCELERİ

a) Yükümlülüklere Uyulduğu Takdirdeki Neticeler

Bir hükümlü hakkında “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararı” verildiği takdirde bunun bir takım neticeleri vardır. Hakkında erteleme kararı verilmiş hükümlü tarafından denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlenmediği ve şayet belirlendiyse yükümlülüklere uyulduğu takdirde; denetim süresinin sonunda, mahkûm olduğu hapis cezası infaz edilmiş sayılır. Ancak ertelenmiş olan hapis cezası kişinin “Adli Sicil Kaydına” işleyecektir.

b) Yükümlülüklere Uyulmadığı Takdirdeki Neticeler

Hükümlü tarafından, belirlenen denetim süresinde kasten bir suç işlenip de bu suçtan dolayı verilen cezai hüküm kesinleştiği takdirde, ertelenen cezanın bir kısmının ya da tamamının ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verilir. Yine denetim süresi içinde hükümlü için öngörülen yükümlülüklere uyulmamakta ısrar edilmesi de aynı sonucu doğuracaktır.

D) UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ERTELEMEYE İLİŞKİN SIK SORULAN SORULAR

Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararına Karşı İtiraz Edilebilir mi? “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararına” karşı kanun yolu açıktır. Her ne kadar ertelenmiş de olsa mahkemece bir hüküm kurulduğu ve bu hüküm açıklandığı için kanun yolu ‘‘İstinaf Mahkemesi’’ olacaktır. Söz konusu kararın taraflara tefhim ya da tebliğinden itibaren yedi gün içerisinde verilecek bir dilekçeyle karar istinaf edilebilir.

Sanık Hakkında Geçmişte Verilmiş Olan Bir Erteleme Kararı Yeni Bir Erteleme Kararına Engel Teşkil Eder mi? Sanık hakkında “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararı” verilebilmesi için sanığın geçmişte üç aydan fazla hapis cezasına hükmedilmemiş olması gerekir. Hapis cezasının ertelenmesi neticesinde hükmolunan ceza infaz edilmiş sayılacağından, denetim süresi iyi halli geçirilmiş olsa dahi geçmişte verilmiş olan erteleme kararı yeni bir erteleme kararına engel olacaktır.

H.A.G.B. ile Erteleme Aynı Şey mi? Doğurduğu sonuçların benzerliği bakımından uygulamada çok sık karıştırılsa da “Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Kurumu” ile “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kurumu” birbirinden farklıdır. Her şeyden önce H.A.G.B. Kararı verilen hallerde hüküm açıklanmaz, beş senelik denetim süresi sonunda yükümlülüklerine uyulduğu takdirde suç hiç işlenmemiş sayılır. “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararında” ise mahkeme hükmü açıklar, yalnızca ceza infaz kurumunda çektirilmez. Denetim süresi sonunda yükümlülüklere uyulduğu takdirde ceza infaz edilmiş sayılır.

Sanık Hakkında Geçmişte Verilmiş Olan H.A.G.B. Kararı, Erteleme Kararına Engel Teşkil Eder Mi? Sanık hakkında “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararı” verilebilmesi için hakkında geçmişte üç aydan fazla hapis cezasına hükmedilmemiş olması gerekir. H.A.G.B. kararı verildiği takdirde hüküm açıklanmaz. Bu nedenle de sanık hakkında verilen bir cezai hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla sanık hakkında geçmişte verilmiş olan bir H.A.G.B. kararı “Hapis Cezasının Ertelenmesi Kararına” engel olmaz. Ancak ertelemeye konu suç kasten işlendiği takdirde H.A.G.B. kararının yükümlülüklerine aykırılık oluşturacaktır.

Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi ile Hapis Cezasının Ertelenmesinin Farkı Nedir? CMK md. 171/2 gereği: ‘‘Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, Cumhuriyet savcısı, üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı, yeterli şüphenin varlığına rağmen, kamu davasının açılmasının beş yıl süre ile ertelenmesine karar verebilir.’’ “Hapis Cezasının Ertelenmesi” ise bir İnfaz Hukuku kurumu olup, hükümlü hakkında verilen cezanın, şartları oluştuğu takdirde infaz kurumunda çektirilmemesi anlamına gelir.

Hükümlünün Geçmişte İşlediği Bir Suçun Denetim Süresi İçerisinde Kesinleşmesi Ertelenen Hapis Cezasının İnfaz Edilmesi Sonucunu Doğurur mu? Hükümlünün, erteleme kararını ihlal etmesi ve ertelenen cezasının ceza infaz kurumunda çektirilmesine karar verilebilmesi için denetim süresi içerisinde yeni ve kasten bir suç işlemesi gerekir. Geçmişte işlemiş olduğu suç, kasten bile olsa denetim süresi içerisinde kesinleşmişse, bu durum erteleme kararı açısından herhangi bir önem arz etmeyecek, erteleme kararının yükümlülüklerini ihlal etmeyecektir.