Türk Ticaret Kanunu’na (“TTK”) göre, anonim şirketlerde pay devirlerinin kural olarak kamuya açıklanması gerekmemektedir. Buna karşılık, TTK ve Ticaret Sicil Yönetmeliği’nin (“TSY”) şirketler topluluğuna ilişkin düzenlemeleri arasında, sermaye şirketlerine ait bazı pay devirlerinin tescil ve ilanı öngörülmüştür. İşbu tescil ve ilan yükümlülüğü, TTK m. 198 ve TSY m. 107’de düzenlenmiştir.

Türk Ticaret Kanunu’ nun 198’ nci maddesi; “(1) Bir teşebbüs, bir sermaye şirketinin sermayesinin, doğrudan veya dolaylı olarak, yüzde beşini, onunu, yirmisini, yirmibeşini, otuzüçünü, ellisini, altmışyedisini veya yüzde yüzünü temsil eden miktarda paylarına sahip olduğu veya payları bu yüzdelerin altına düştüğü takdirde; teşebbüs, durumu söz konusu işlemlerin tamamlanmasını izleyen on gün içinde, sermaye şirketine ve bu Kanun ile diğer kanunlarda gösterilen yetkili makamlara bildirir. (…)Bildirimler yazılı şekilde yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan olunur. (2) Birinci fıkrada öngörülen bildirim ile tescil ve ilan yükümlülüğü yerine getirilmediği sürece, ilgili paylara ait oy hakkı dâhil, diğer haklar donar. (…)” şeklinde düzenlenmiştir. TSY m. 107’nin de bu konuyla ilgili düzenlemesi şu şekildedir: “ (1) Bir teşebbüs veya bir ticaret şirketi; bir sermaye şirketinin sermayesinin, doğrudan veya dolaylı olarak yüzde beşini, onunu, yirmisini, yirmibeşini, otuzüçünü, ellisini, altmışyedisini veya yüzde yüzünü temsil eden miktarda paylarına sahip olduğu veya payları bu yüzdelerin altına düştüğü takdirde; teşebbüs veya ticaret şirketi, durumu söz konusu işlemlerin tamamlanmasını izleyen on gün içinde, sermaye şirketine ve Kanun ile diğer kanunlarda gösterilen yetkili makamlara bildirir.

(2) Birinci fıkra uyarınca bildirim yükümlülüğü, ancak payları iktisap eden veya elden çıkaran teşebbüs ya da ticaret şirketinin bir şirketler topluluğuna dahil olması halinde doğar. ……. (5) Bildirimler, bildirime konu işlemin tamamlanmasını müteakip on gün içinde yazılı şekilde yapılır. Bildirimleri alan sermaye şirketleri, kayıtlı bulundukları müdürlüğe bu bildirimleri, bildirimin alındığı tarihten itibaren on gün içinde tescil ve ilan ettirir. (6) Beşinci fıkrada öngörülen tescil ve ilan yükümlülüğü için öngörülen sürede ilgili müdürlüğe başvuru yapılmadığı takdirde, ilgili paylara ait oy hakkı dahil, diğer haklar donar. Bildirim yükümlülüğünün yerine

getirilmemesine dair diğer hukuki sonuçlara ilişkin hükümler saklıdır.”

Yukarıda yazılı düzenlemelerden de anlaşılacağı üzere; anılan tescil ve ilanın yapılmamasının sonucu, ilgili paylara ait oy haklarının ve diğer hakların “donma” sıdır. İlgili düzenlemeler kapsamında bir teşebbüs, TTK m. 198 f.1’de belirtilen pay oranlarına ulaşacak veya bunların altına düşecek şekilde pay devri gerçekleştirirse, bu hususu, payları devre konu olan sermaye şirketine bildirmek zorundadır. Ayrıca bu bildirim ticaret siciline tescil ve ilan ettirilecektir.

TTK

  1. 198, bildirimde bulunması gereken teşebbüsün, bildirimi şirkete ve ilgili makamlara yapmasını öngörmekte ve bunun için pay devir tarihinden başlayan on günlük bir süreden bahsetmektedir. Ancak ticaret siciline tescil ve ilan başvurusunun teşebbüs tarafından mı yoksa ilgili şirket tarafından mı yapılacağı ve bu başvuru için ayrıca bir süre bulunup bulunmadığı Kanun’da açık değildir. Bu husus, TSY
  2. 107
  3. 5’te aydınlatılmıştır. Anılan hükme göre, teşebbüs, pay devir işlemine dair bildirimi, işlemin hukuken tamamlanmasını izleyen on gün içinde ilgili sermaye şirketine yapacak ve bu bildirimi alan sermaye şirketi de, bildirimi aldığı tarihten itibaren on gün içinde kayıtlı bulunduğu ticaret sicil müdürlüğüne tescil ve ilan ettirecektir. Dolayısıyla, Ticaret Sicil Yönetmeliği’ne göre, iki ayrı on günlük süre bulunmaktadır. Birinci on gün, teşebbüsün pay devir işlemini ilgili şirkete bildirmesi için tanınan süre, ikinci on gün ise, ilgili şirketin, aldığı bildirimi ticaret siciline tescil ve ilan ettirmesi için tanınan süredir.

Bu bildirimin yapılmaması halinde, paylara ilişkin oy hakları bildirim ile tescil ve ilan için tanınan toplam yirmi günlük sürenin sonundan itibaren donar. Hakları donan paylar toplantı nisabında dikkate alınmaz. Bu paylar, esas sermayeyi oluşturan toplam pay sayısından düşülür ve toplantı nisabı, kalan paylara göre belirlenir. Oy hakları donan paylar, karar nisabında da dikkate alınmaz ve aksine ağırlaştırıcı bir hüküm bulunmadıkça, karar nisabı, toplantıda kullanılabilen oyların çoğunluğu üzerinden hesaplanır.

Teşebbüsün bildirim yükümünü yerine getirmesine rağmen, sermaye şirketinin tescil ve ilanı gereken süre içerisinde yaptırmaması halinde, teşebbüs de “ilgili” sıfatıyla ticaret siciline bizzat başvurarak tescil ve ilanın yapılmasını sağlayabilmelidir.